Landenweb.nl

BRAZILIE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Portugees
  Hoofdstad  Brasilia
  Oppervlakte  8.514.877 km2
  Inwoners  212.184.017
  (mei 2019)
  Munteenheid  real
  (BRL)
  Tijdsverschil  -4
  Web  .br
  Code.  BRA
  Tel.  +55

Steden BRAZILIE

Rio de janeiro

Geografie en Landschap

Geografie

Brazilië (officieel: República Federativa do Brasil) is een federale republiek in Zuid-Amerika. De totale oppervlakte van het land bedraagt 8.511.965 km2. Brazilië is daarmee 240 keer zo groot als Nederland.

advertentie

Brazilie Satellietfoto:

Foto:publiek domein

Qua grootte is Brazilië het vijfde land van de wereld en beslaat 47% van het Zuid-Amerikaanse continent.

Brazilië grenst aan Argentinië (1224 km), Bolivia (3400 km), Colombia (1643 km), Frans-Guyana (673 km), Guyana (1119 km), Paraguay (1290 km), Peru (1560 km), Suriname (597 km), Uruguay (985 km) en Venezuela (2200 km). Met uitzondering van Chili en Ecuador grenst Brazilië dus aan alle landen van Zuid-Amerika en, met een kustlengte van 7920 km, in het oosten aan de Atlantische Oceaan.

advertentie

Brazilie Rio de Janeiro

Foto:Artyominc Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Kaap São Roque, aan de noordoost kust van Brazilië, ligt 2977 kilometer van Afrika. Het land bezit buiten het continentale gebied geen territoria, afgezien van enkele eilandjes in de Atlantische Oceaan en enkele kusteilanden. De langste afstand over de weg bedraagt ongeveer 5600 kilometer, tussen Natal in het noordoosten en Rio Branco in het westen.

In Brazilië komen grofweg twee landschapstypen voor: de laagvlakte van het Amazonegebied en de hoogvlakte in Zuid-Brazilië. Hoewel Brazilië er bergachtig uitziet komt bijna 60% van het grondgebied niet hoger dan 300 meter boven de zeespiegel. In het algemeen is Brazilië op zijn hoogst in het oosten en wordt naar het westen toe steeds lager. Verder heeft Brazilië zo'n beetje alles: tropisch regenwoud, savannes, steppen en moerasgebieden.

De hoogvlakte bestaat voornamelijk uit afgetopte tafelbergen (chapadas) die niet hoger dan ca. 3000 meter zijn. Deze bergen bestaan uit zandsteen en hebben steile wanden waartussen rivieren stromen. Deze rivieren monden uit in de Rio de Prata die weer uitmondt in de Atlantische Oceaan. Ook de Rio Uruguay, de Rio Iguaçu, de Rio Paraguay en de Rio Paraná vloeien in de Rio de Prata samen. De Rio Uruguay ontspringt in Santa Catarina, de Rio Paraná in Goiás, de Rio Iguaçu in Paraná en de Rio Uruguay in de Mato Grosso.

advertentie

IguazuWatervallen Brazilie

Foto:chensiyuan Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Door het snelle verval van de rivieren zitten ze vol met watervallen en stroomversnellingen. Spectaculair is de Rio Iguaçu, die bij de grens met Argentinië over een breedte van 3 kilometer naar benden stort in het dal van de Paraña, een van de drie grote rivieren van Brazilië. Deze waterval is 91 meter hoog en elke seconde valt er 4,5 miljoen liter water over de rand. In de deelstaat Bahia ligt de Cachoeira da Fumaça, een machtige waterval van 422 meter hoog.

De Rio São Francisco (1600 kilometer) is de tweede rivier van Brazilië, die ontspringt bij de stad Belo Horizonte en Minas Gerais en 3161 kilometer verder in de Atlantische Oceaan uitmondt. Langs deze rivier liggen twee bergketens, de Sierra Mantiqueira en de Sierra do Mar die zich uitstrekt langs de hele kust. De hoogste bergen zijn hier de Itatiaya (2712 meter) en de Pico de Bandeira (2890 meter) die tussen São Paulo en Rio de Janeiro in liggen. Het dal tussen de twee Sierras heet Valo do Paraíba. In dit gebied liggen ook vrijstaande koepelvormige heuvels (pães) van kwarts of bergkristal, bijvoorbeeld het"suikerbrood" (pães de açúcar) bij Rio de Janeiro.

De kustgebergten lopen vaak tot in grote steden als Rio de Janeiro door, waardoor hele wijken ingeklemd liggen tussen steile hellingen en de Atlantische Oceaan. De Sierra Mantiqueira ligt in de deelstaten Goiás en Minas Gerais en de hoogste bergen liggen in de Montes Pirenéus en zijn ca. 2400 meter hoog. Het zeer waterrijke Pantanal-gebied ligt op de hoogvlakte tussen de Sierra Mantiqueira en het Urucum-bergmassief van Bolivia. Dit gebied, 259.000 km2 groot, stroomt halfjaarlijks over en vormt een schitterend natuurgebied.

De zuidelijke hellingen van het Hoogland van Guyana behoren tot Brazilië, o.a. de Sa. Pacaraima en de Sa. Tapirapecó.

In het westen van het land ligt het plateaulandschap van de Mato Grosso en ten oosten hiervan ligt het Hoogland van Midden-Brazilië. Dit bergland is gemiddeld tussen de 400 en 1000 meter hoog.

De Amazone-laagvlakte is een rivierengebied dat doorloopt tot het Andesgebergte in Peru en het is een zeer oud, vlak en komvormig doorgebogen gebied. In Peru stroomt de Solimoês in de Amazone en in Brazilië wordt de Amazone gevoed door de Rio Negro. Bij Manaus vloeien deze twee rivieren samen en vormen dan de eigenlijke Amazone. De enorme Amazone wordt verder nog gevoed door honderden rivieren. De zuidelijke rivieren ontspringen op de hoogvlakte, de noordelijke rivieren op de Serras das Neblinas, een gebergte in het noorden van Brazilië bij Venezuela. Hier ligt ook de hoogste berg van Brazilië, de Pico Phelps (3045 meter).

De kusten zijn weinig geleed; alleen de grote Amazonedelta vormt een aanzienlijke onderbreking. In het uiterste zuiden wordt de kust gekenmerkt door grote kustlagunes, o.a. de Lagoa dos Patos en de Lagoa Mirim. Imposante zandduinen zijn te vinden in de buurt van het noordoostelijke Natal, in de staat Rio Grande do Norte. De totale kustlengte van Brazilië bedraagt ca. 7700 km en is daarmee de langste ononderbroken kustlijn ter wereld.

Opmerkelijk zijn de vele langwerpige begroeide eilanden in de Rio Negro. Bij Barcelos ligt de Mariuá-archipel, een groep van 700 eilanden, de grootste groep riviereilanden ter wereld. De beschermde Anavilhanas-archipel (350.000 ha) bestaat uit ca. 400 eilanden die liggen in de benedenloop van de Rio Negro.

Amazonegebied

advertentie

Amazone Brazilie

Foto:lubasi Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Het Amazonegebied bezit het rijkste tropische regenwoud ter wereld en nergens zijn zoveel soorten planten en dieren te vinden. Het Amazonegebied is ongeveer 4 miljoen km2 in oppervlakte en dat is ongeveer de helft van de totale oppervlakte van Brazilië. Het gebied ligt voornamelijk in de deelstaten Amazonas, Pará, Amapá, Roirama en Acre.

Het tropisch regenwoud van de Amazone houdt natuurlijk niet op bij de grens van Brazilië, maar loopt door in Frans-Guyana, Suriname, Guyana, Bolivia, Ecuador, Peru, Colombia en Venezuela. Geschat wordt dat er in het totale Amazonegebied nog 800.000 indianen leven, waarvan 120.000 in Brazilië. De rest van de bevolking bestaat voornamelijk uit"mameluco's" of"cabloco's", mensen met indiaanse en Portugese voorouders.

De belangrijkste economische activiteiten in het Amazonegebied zijn de veeteelt, de mijnbouw en de, vaak illegale, houtproductie. Een nieuw gevaar dat het Amazonegebied bedreigt is de vondst van olie in het hart van het regenwoud. De ontsluiting en ontginning van de beschikbare voorraden geschiedt over het algemeen met behulp van buitenlandse investeerders. Door al deze economische activiteiten dreigt er een kaalslag in het Amazonegebied zie zijn weerga in de wereldgeschiedenis niet kent. Van de"longen" van de wereld is waarschijnlijk in relatief korte tijd al tussen de tien en vijftien procent verdwenen. Eind jaren tachtig verdween er per jaar 21.500 km2 regenwoud per jaar.

Milieuorganisaties, wetenschappers en indianen, de grootste slachtoffers van ongecontroleerde exploitatie en kolonisatie van het Amazonegebied, waarschuwen al vele jaren voor de catastrofale gevolgen als de ontbossing en de milieuvervuiling in dit tempo doorgaan. Ze boeken nu en dan succesjes en ook de regering van Brazilië lijkt zich steeds meer bewust te worden van de precaire situatie. In de nieuwe grondwet is een apart hoofdstuk gewijd aan de ecologie en de regering-Color heeft een nieuw departement gecreëerd, Het Instituut voor Milieu en Bescherming van Natuurlijke Rijkdommen, het IBAMA. Begin jaren negentig werd er nog"maar" 11.000 km2 regenwoud gekapt. Nog veel meer internationale druk en geld lijken echter nodig om de negatieve spiraal te onderbreken.

Iemand die zich hevig verzette tegen de ondergang van het tropische regenwoud was de voorzitter van de vakbond voor rubbertappers, Chico Mendes. Helaas werd hij te lastig en op 22 december 1988 werd hij vermoord voor zijn huis gevonden. De huurmoordenaars waren ingehuurd door een grootgrondbezitter.

Amazone-rivier

Onder de naam Marañon ontspringt de Amazone in Peru, aan de voet van de Andes. In Brazilië heet hij eerst Solimões en pas als de Rio Negro erin uitmondt wordt de rivier Amazone genoemd.

De Amazone (Rio Amazonas) is in Brazilië 3150 kilometer lang; de hele lengte van de rivier bedraagt 7025 kilometer. Alleen de Nijl in Afrika is nog langer. Grote zijrivieren zijn de Rio Negro, de Xingu, de Madeira, de Tocantins en de Tapajós. De Amazone wordt verder gevoed door ongeveer 1000 zijrivieren die ontspringen in de bergen van Colombia, Ecuador en vooral Peru en Bolivia. Op z'n breedst is de Amazone 12 kilometer. De Amazone-rivier (Rio Amazonas) is het grootste riviersysteem ter wereld en heeft de grootste zoetwatervoorraad ter wereld. De monding of estuarium van de rivier is bij de stad Belém 300 kilometer breed en bestaat uit honderden eilanden en riviertjes.

Het grootste eiland in de monding van de Amazone is Ilha de Marajó. De oppervlakte van dit eiland bedraagt bijna 50.000 km2 en is daarmee het grootste riviereiland ter wereld en groter dan menig Europees land!.

Opmerkelijk is dat er geen enkele brug over de Amazone ligt.

Klimaat en Weer

advertentie

Brazilie Zonsondergang

Foto:Anne Valladares in het publieke domein

Belangrijk voor het klimaat van Brazilië zijn het subtropisch hoge drukgebied boven de Grote Oceaan en het hogedrukgebied boven de Atlantische Oceaan. Tussen deze twee maxima ligt een equatoriaal minimum dat een groot gedeelte van het jaar boven Brazilië blijft liggen.

Op het uiterste zuiden na ligt Brazilië geheel binnen de keerkringen, zodat het klimaat over het algemeen een duidelijk tropisch karakter heeft. Toch bestaan er door de uitgestrektheid van het land grote verschillen en kan men vijf klimaten onderscheiden.

Het noorden van het land kent weinig grote verschillen in temperatuur. In het grootste deel van het noorden van het land heerst een tropisch regenwoudklimaat net vrij hoge gemiddelde temperaturen van meer dan 26°C. In een groot gedeelte van het Amazonegebied, met name in het westen en nabij de monding van de rivier, valt meer dan 2000 mm neerslag per jaar. Nabij de monding van de rivier valt de neerslag vooral tijdens de zomer, in het westen zijn er twee regentijden, een grote in februari-juni, en een kleine in oktober-januari. Tussen de regentijden in valt er ook nog regelmatig neerslag in de vorm van buien. De stad Belém is een van de steden ter wereld waar de meeste regen valt.

Zoals overal in landen rond de evenaar valt de meeste regen in de namiddag. Langs de Braziliaanse kust wordt de neerslag veelal vergroot door stuwing van de oplandige winden tegen de gebergten en ook deze neerslag valt meestal tijdens onweersbuien. Behalve in de omgeving van Recife betreft het hier weer meestal zomerregens. Dit geldt ook voor het gehele binnenland.

In het hoogland van Brazilië en in de noordelijkste staat Roraima heerst een savanneklimaat waar het 't hele jaar door overdag ca. 26°C is.

advertentie

Mato Grosso Brazilie

Foto:Filipefrazao Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In de staten Mato Grosso en Mato Grosso do Sul kan het overdag tegen de 40°C worden.

Het noordoosten is een droog en heet gebied, de sertão, en daar heerst een steppeklimaat. Er valt maar af en toe regen, soms jaren achter elkaar niet. Opmerkelijk is dat zich ongeveer elke tien jaar een ernstige droogte voordoet, die enkele keren per eeuw kan uitgroeien tot een ramp.

In Brazilië overheerst het tropisch zeeklimaat. Het hele jaar door mooie temperaturen en maar af en toe regen.

In het zuiden heerst een subtropisch klimaat en hier zijn vier jaargetijden te onderscheiden, net als in Nederland. In dit deel van het vinden we ook de grootste temperatuurverschillen. Langs de kust een mild klimaat met in de winter temperaturen die tot de 5 en 10°C kunnen teruglopen, en in het binnenland en de hogere gebieden nog lagere temperaturen. In het uiterste zuiden is zelfs sneeuwval mogelijk. De regenval is over het hele jaar verdeeld.

In het zuiden kan het opeens vrij snel afkoelen (friagem) tot temperaturen van net boven het vriespunt. Dit gebeurt als er zuidpoollucht naar het noorden stroomt. Het friagemverschijnsel gaat gepaard met zeer veel neerslag, omdat de vochtige warme tropische of equatoriale lucht door de noordwaarts stromende koude polaire lucht wordt opgetild, waardoor condensatie plaatsvindt. De friagemregens duren veelal drie tot vijf dagen en het regent dan aan een stuk door.

De winden zijn in het binnenland in het algemeen zwak en veranderlijk. Aan de kust overheersen winden uit oostelijke richtingen en voeren relatief vochtige en warme lucht aan. Tussen 10° Z.Br. en de evenaar zijn de winden overheersend oostzuidoost.

Over het algemeen kan men zeggen dat de Braziliaanse winter duurt van juni tot augustus. De temperaturen blijven dan, behalve in het zuiden, vrij hoog. Het zomerseizoen duurt van december tot februari.

Planten en dieren

Het Amazonegebied is het Mekka voor de planten- en dierenliefhebber. Ongeveer de helft van de 5 miljoen soorten planten en dieren die op de wereld bestaan, zijn te vinden in dit gebied. Daarnaast zijn er duizenden dieren- en plantensoorten die nog niet eens ontdekt zijn.

advertentie

Selva Brazilie

Foto:Isabelle Allet-Coche CCAttribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Het Amazonegebied bestaat vrijwel geheel uit tropisch regenwoud, ook wel"selva" geheten, en wordt gekarakteriseerd door een enorme soortenrijkdom. De bomen zijn bedekt met vele lianen, mossen, orchideeën, varens en epifyten of gastplanten. Epifyten zijn niet-parasiterende op bomen levende planten. Deze bomen houden het hele jaar door hun groene bladerdak. Enkele bekende boomsoorten zijn o.a. de Bertholletia die de lekkere paranoten oplevert en de rubberboom. Andere soorten zijn mirtes, een soort heester, laurier, palm, rubberboom, kapokboom, rozenboom en vijgenboom.

advertentie

Papaja Brazilie

Foto:Marco Schmidt Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Fruitbomen zijn o.a. papaja, guave en pisangboom. In Amerika en Europa populaire Philodendrons groeien hier in het wild. Zeer bijzonder is de gigantische waterlelie, de"Vitória regia". Door lichtgebrek komt er relatief maar ondergroen voor. Tijdens hoogwaterperioden overstromen grote delen van het oerwoud en krijgen dan het karakter van een moerasbos of igapó. De hogere gedeelten die niet overstromen (terra firme) ontwikkelen andere vegetatievormen (caaetê). Hier komen ook hogere bomen (o.a. mahonie) tot 60 meter voor. De open grasgebieden als gevolg van het rooien van bomen door de indianen worden"campesinas" genoemd.

advertentie

Acacia

Foto:J Brew Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Het witgrijze droogtewoud (caatinga) van het noordelijke bergland bestaat uit loofafwerpende boomsoorten, palmen, acacia's, vetplanten, cactussen en doornstruiken. Bijzonder is een struik met rode vrachten waarvan de bloemen alleen 's nachts geopend zijn.

Ten zuiden hiervan bevindt zich een savannelandschap (campos) met langs de rivieren galerijwouden. Op de campos heeft gras de overhand. Rond de hoofdstad Brasília en de staten Goías en Mato Grosso do Sul komt de"cerrado" voor, een savannelandschap met een ondoordringbare wirwar van struiken en bomen. De Pantanal is qua diversiteit van flora en fauna te vergelijken met het Amazonegebied. Op de altijd vochtige gebieden komen veel soorten waterplanten voor met op de oevers en dijkjes schitterende waterhyacinten.

Het hoogland van Zuidoost-Brazilië is voor een deel begroeid met lichte wouden (araucaria's). De"matas dos pinhais" zijn dennenwouden die in het zuiden van het land voorkomen.

Het gebied van de staat Rio Grande do Sul bestaat overwegend uit subtropisch bos.

Vrijwel de gehele kust, tot Santos toe, heeft een mangrovevegetatie.

Het als cultuurland in gebruik genomen gebied beperkt zich grotendeels tot de kustzone en in het binnenland tot de staten São Paulo en Santa Catarina. De oorspronkelijke vegetatie is in de loop der tijden praktisch verdwenen.

De afgelopen dertig jaar is volgens schattingen van de Braziliaanse regering ruim 530 duizend vierkante meter door ontbossing verloren gegaan van het tropisch regenwoud in het Amazonegebied dat zich uitstrekt over het noorden van Zuid-Amerika. Als bijdrage aan de mondiale inspanningen om de opwarming van de aarde af te remmen, beloofde het land vorig jaar op de klimaattop in Kopenhagen de boskap tegen 2020 met 80 procent te zullen terugbrengen.

De ontbossing in het Amazonegebied is met 14 procent gedaald. Brazilië denkt de doelstelling van 80 procent ruim voor de deadline in 2020 te kunnen halen.

President Luiz Inácio Lula da Silva heeft deze week gezegd dat Brazilië ruim voor de deadline van 2020 zijn doelstellingen tegen ontbossing in de Amazone zal verwezenlijken.

Ocelot Brazilie

Foto:Tom Smylie in het publieke domein

De dierenwereld, vooral die van het regenwoud, is van een tropische vormenrijkdom, hoewel de echt grote planteneters zoals bekend uit de Oude Wereld ontbreken. In de toppen van de bomen van het tropisch regenwoud leven meer zoogdieren, vogels en insecten dan op de grond. Brazilië staat op de eerste plaats wat betreft het aantal soorten primaten, amfibieën en planten; op de derde plaats wat betreft vogels en vierde wat betreft vlinders en reptielen.

Er leven breedneusapen, grijpstaartapen (brulapen, kapucijnapen, slingerapen, spinapen, wolapen), zowel als klauwaapjes (uilapen, springapen, penseelapen en doodshoofdapen), alle echte boombewoners.

Katachtige roofdieren zijn onder meer de jaguar, de poema en de ocelot; de wasberen zijn vertegenwoordigd door onder meer de krabbeneter, de rolstaartbeer en de neusbeer. Van de hondachtige roofdieren verdienen de boshond en de manenwolf vermelding. In het Amazonegebied treft men verder nog de reuzenotter aan die wel twee meter lang kan worden.

Capibara Brazilie

Foto:Fidel León Darder CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Grote hoefdieren zijn onder meer de tapir en het moerashert; ook leven hier de navelzwijnen. Het aantal knaagdiersoorten is groot, o.m. de agoeti, het pekarizwijn, de capibara (grootste knaagdier ter wereld; tot 45 kg) of waterzwijn, de schijnratten en de grijpstaartstekelvarkens, in het zuiden ook nog de beverrat.

Typisch Zuid-Amerikaanse soorten zijn de gordeldieren, de luiaards en de miereneters. Langs de kust, tot in de Amazone, leven zeekoeien of lamantijnen en in de rivieren zoetwaterdolfijnen, waarvan de roze variant zeer bijzonder is. Op de Braziliaanse stranden leggen nog vijf soorten zeeschildpadden jaarlijks hun eieren: de karetschildpad, de soepschildpad, de onechte karetschildpad, de lederschildpad en de gewone bastaardschildpad. De uit koraal bestaande Abrolhos-archipel is o.a. bijzonder vanwege de bultrugwalvissen die hier hun voornaamste broedgebied in het zuidwestelijke deel van de Atlantische Oceaan hebben.

Het aantal vleermuissoorten is groot. De opossums of buidelratten hebben hier een belangrijke verspreiding; hier leeft ook de wateropossum, het enige in het water levende buideldier.

De vogelwereld is zeer rijk aan soorten en individuen; daaronder zijn vele endemische geslachten. Vermeldenswaard zijn o.m. de kolibries, de ovenvogels, de vliegenvangers, de miervogels, de papegaaien en de toekans. Bijzonder is het papegaaieneiland"Ilha dos Papagaios" dat ligt in de monding van de Rio Guamá, recht tegenover Belém, en waar ca. 1300 papegaaien leven. De grootste arend ter wereld, de harpij-arend, leeft in het Amazonegebied.

Ook het aantal soorten reptielen en amfibieën is omvangrijk met onder andere anaconda's (tot 12 meter lang), boa constrictors, koraalslangen, lanspuntslangen, groefkopadders en giftige kikkers.

De rivieren zijn rijk aan meervallen, karperzalmen en cichliden en hebben waarschijnlijk de rijkste zoetwatervisfauna ter wereld.

Arapaima Brazilie

Foto:George Chernilevsky in het publieke domein

Hiertoe behoort o.a. de arapaima, met 3 meter lengte de grootste zoetwatervis ter wereld. Gevaarlijk zijn piranha's, sidderalen en pijlstaartroggen. Bijzonder is de"tambaqui", die noten kan kraken.

De vormen- en kleurenpracht van de insecten, met name die van de honderden soorten vlinders, is onvoorstelbaar groot. Ongeveer eenderde van de één miljoen insectensoorten die we kennen, komen in het Amazonegebied voor, o.a. parasolmieren. Uit Brazilië zijn ook zeer grote slakken bekend. De drogere savannegebieden hebben een geheel eigen fauna.

De Pantanal, een gebied ter grootte van de helft van Frankrijk in het westen van Brazilië, he eft een zeer gevarieerd dierenleven, te vergelijken met het Amazonegebied. Er komen bijvoorbeeld ca. 600 vogelsoorten voor. Indrukwekkend is de jabiru-ooievaar of tuiuiu en andere opvallende vogels zijn de magoari, een reigersoort, de zwarta bigua, de bruine bigua-tinga, de colhereiro, en de cardeal. Verder nog vele soorten ara's, parkieten, kolibries, ibissen, papegaaien, vinken, reigers, spechten, en de havik, valk, koerlan, kardinaal, waterral, ijsvogel, koekoek, doornvogel, klauwier, winterkoning, Vlaamse gaai en merel.

Langs de oevers van rivieren leven ontelbare kaaimannen (jacaré's) en ook grote slangen komen veel voor, nog meer dan in het Amazonegebied. De zwarte kaaiman wordt erg zeldzaam door de vele stropers, die achter de huid van het dier aanzitten.

Wolspinaap Brazilie

Foto:Sinara Conessa CC Naamsvermelding 2.0 Unported no changes made

In de Mata Atlântica komt de unieke"mariqui" voor, een wolspinaap, de grootste aap van zowel Noord- als Zuidamerika. Verder de bruine brulaap, de oeistiti of zijdeaapje en het gouden leeuwaapje.

De grootste bedreiging voor de dierenwereld is kaalslag van het oerbos, verder ongecontroleerde jacht en dierenhandel. De natuurbescherming wint langzaam terrein, wat in veel gevallen misschien al te laat komt. Het Itatíaia nationale park in het oosten omvat o.a. een bergmassief. Momenteel wordt geëxperimenteerd met het op beschermde plaatsen uitzetten van in dierentuinen gefokte klauwaapjes of leeuwaapjes.

In juni 2004 werd bekend dat de Nederlandse wetenschapper Marc van Roosmalen een nieuw soort zoogdier had ontdekt, een navelzwijn. Tot nu toe waren er drie soorten navelzwijnen; het door de Nederlander beschreven dier wijkt in formaat en wat betreft tekening op zijn vacht af van die drie andere soorten.

In de regenwouden van het Amazonegebied hebben Amerikaanse wetenschappers in 2007 een nieuwe aapsoort ontdekt. De Braziliaanse aap is familie van de zadeldak tamarin, die bekend staan om hun bonte ruggen. Het kleine aapje weegt net iets meer dan 200 gram en krijgt de naam Mura's zadeldak tamarin.

Geschiedenis

Indianen oudste bewoners van Brazilië

Brazilie Marajoara Cultuur

Foto:Daderot in het publieke domein

De oudste sporen van menselijke bewoning dateren van ca. 11.000 jaar geleden. Zowel in het binnenland als aan de kust woonden toen mensen. Deze indiaanse bevolking woonde in kleine groepen en leefde van wat landbouw, maar voornamelijk van de jacht, de visvangst en het verzamelen van eetbare zaken. Men schat dat er maximaal tussen de 2 en 5 miljoen indianen in Brazilië geleefd hebben. Ten tijde van de komst van de Europeanen woonden er vier stammenfamilies die qua gewoontes, regels, cultuur en taal bij elkaar horen. In Minas Gerais de Nambikwara-stam, langs de kust de Sambaquis, op het eiland in de monding van de Amazone de Marajoara-cultuur en stroomopwaarts in de Amazone bij Santarém een cultuur die overeenkomst vertoond met de grafheuvelbouwers op het eiland Marajó. Van de geschiedenis voor de komst van de Europeanen is verder weinig bekend door het uiteraard volledig ontbreken van geschreven bronnen.

Portugese overheersing

Brazilie Pedro Alvares Cabral

Foto:Publiek domein

De Portugese zeevaarder Pedro Alvares Cabral ontdekte op 22 april 1500 Brazilië en volgens het in 1494 gesloten Verdrag van Tordesillas met Spanje viel het gebied toe aan de Portugese Kroon. Het land kreeg zijn naam van het"pau brasil" of brazielhout, dat een belangrijk koloniaal product zou worden. De kolonisatie van Brazilië verliep maar moeizaam, doordat er behalve het hout maar weinig kostbare grondstoffen werden gevonden.

Toch kregen Portugese edellieden (donatários) van de koning de opdracht om het land winstgevend te maken. Daartoe werd de kuststrook in vijftien gebieden,"capitanias", verdeeld waarvoor ze verantwoordelijk waren. Het land heette toen Terra da Santa Cruz (Land van het Heilige Kruis). Om de kolonisatie te bespoedigen koos koning Joâo III voor een sterk centraal bestuur en riep in 1549 de strategisch gelegen nederzetting Salvador uit tot hoofdstad. Bijkomend voordeel was dat Salvador ook strategisch lag ten opzichte van scheepvaartroutes naar Afrika en India.

Voor de zeer winstgevende suikerplantages in de regio Pernambuco waren al sinds 1532 zwarte slaven uit Afrika gehaald, met name uit Angola en Guinee. In totaal zijn er tot 1855 ca. 3,5 miljoen Afrikaanse slaven naar Brazilië verscheept. In de zestiende eeuw werden de Portugezen aangevallen door de Fransen op de plaats waar nu Rio de Janeiro ligt. Nadat de Franse troepen zich hadden overgegeven, stichtten de Portugezen de nederzetting São Sebastão do Rio de Janeiro.

Hollandse overheersing duurt maar kort

Brazilie Piet Hein

Foto:Publiek domein

Nadat Portugal in 1580 in Spaanse handen was gekomen, beschouwde Nederland Brazilië als vijandig gebied. Herhaaldelijk werden Braziliaanse kustplaatsen door Nederlanders en Engelsen geplunderd.

De Hollanders lukte het wel om voet aan grond te krijgen in Brazilië. In 1624 namen ze Salvador in onder leiding van Piet Hein. Deze bezetting zou door een slechte organisatie echter maar één jaar duren. Vijf jaar later veroverde hij het kustgebied van Pernambuco en deze bezetting zou een kwart eeuw duren onder het bestuur van Johan Maurits van Nassau. Het dorpje Recife werd steeds verder uitgebouwd en in 1641 strekte Nieuw-Holland zich uit over het hele noordoosthoek van Brazilië.

In dat jaar werd ook een vredesverdrag getekend tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden (Holland en Zeeland) en dat was voor het bestuur van de West Indische Compagnie (WIC), de Heren Negentien, een sein om de uitgaven die Johan Maurits deed, te verminderen. Johan Maurits werd korte tijd later gesommeerd naar Holland terug te keren en in 1654 namen de Portugezen zonder een schot te lossen de stad Recife over en in 1661 werden de Nederlandse rechten voor ƒ8 miljoen aan Portugal verkocht.

Goudvondsten veranderen alles

Monument Bandeiras Sao Paolo

Foto:CivArmy Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

De ontdekkingstochten naar het binnenland van Brazilië begonnen in de 17e eeuw. Deze expedities,"bandeiras" genaamd, gingen voornamelijk op zoek naar edelmetaal en slaven. Eind 17e eeuw werd er in het bergachtige Minas Gerais eindelijk goud gevonden. Duizenden goudzoekers trokken daarop het binnenland in. In de 18e eeuw emigreerden meer dan 300.000 Portugezen naar Brazilië en tevens werden er nog steeds grote aantallen slaven uit Afrika aangevoerd om het werk in de mijnen te doen.

Door de goudwinning werd het zuidoosten van Brazilië steeds belangrijker en in 1763 werd Rio de Janeiro dan ook de nieuwe hoofdstad van het Brazilië. Ook de indianen werden in die tijd opgejaagd door de slavendrijvers om als plantagearbeiders dienst te doen. Portugese geestelijken en met name de Jezuïeten probeerden de inheemse bevolking te beschermen en kwamen dan ook regelmatig in conflict met de Portugese bestuurders. Rond 1750 speelde weer zo'n conflict, maar nu werden de Jezuïeten verbannen en verloren de indianen hun beschermers.

In 1789 barstte er een opstand los tegen het Portugese bewind in het gebied rond Ouro Prêto. Aanleiding hiervoor waren hernieuwde belastingverhogingen en de autocratische wijze van besturen door de Portugezen. De opstand werd bloedig neergeslagen en opstandelingenleider José Joaquim da Silva Xavier werd gedood en vele andere gevangenen verbannen.

Portugese hof verhuist naar Brazilië

In 1808 sloeg de Portugese prins-regent en latere koning João VI met regering en al op de vlucht voor Napoleon en streek uiteindelijk neer in Brazilië. Brazilië werd nu semi-onafhankelijk en Rio de Janeiro werd de koninklijke hoofdstad. De stad ontwikkelde zich enorm en had uiteindelijk 100.000 inwoners. João VI liet onder andere paleizen, een koninklijke bibliotheek, een juridische en medische faculteit neerzetten.

Pas in 1821 keerde João VI terug naar Portugal en benoemde zijn zoon Pedro tot regent van Brazilië.

Pedro I roept onafhankelijkheid uit

Brazilie Pedro II

Foto:Publiek domein

Het Portugese parlement probeerde meteen om Rio de Janeiro weer in het gelid te krijgen, maar dit mislukte doordat Pedro zich aan de kant van de Brazilianen schaarde en verdreef met steun van Engelse troepen de Portugese legers. Hij werd door zijn vader gesommeerd terug te keren naar Portugal, maar weigerde en riep op 7 september 1822 de onafhankelijkheid van Brazilië uit. Korte tijd later liet hij zich kronen tot keizer van Brazilië.

Door bestuurlijk onvermogen en een verloren oorlog tegen Argentinië in 1828 kreeg Pedro I het moeilijk. De bevolking ergerde zich mateloos aan het benoemen van veel Portugezen in plaats van Brazilianen in het bestuur van het land. Pedro I trad in 1831 af en werd opgevolgd door zijn zoon Pedro II, die echter nog maar vijf jaar oud was.

Totdat hij meerderjarig was, werd Brazilië bestuurd door een regentschap. Het was in die tijd zeer onrustig in het land en er ontstonden her en der zelfs afscheidingsbewegingen. Naar aanleiding van de problemen besloot het parlement in 1840 om de pas 15-jarige Pedro II toch tot keizer te kronen. Dit pakte wonderwel goed uit en Pedro II bleef zelfs 49 jaar aan de macht en zorgde voor structurele veranderingen in de sociale verhoudingen en in de economie. Onder zijn bewind kwam het land tot economische bloei. Het duurde lang voordat de staatsfinanciën gesaneerd waren en er had een oorlog plaats met Paraguay (1865-1870). De afschaffing van de slavernij zonder schadeloosstelling aan de slavenhouders (1888), alsmede conflicten met de kerk en het leger brachten de keizerlijke regering in diskrediet. In deze jaren ontwikkelde de rubberindustrie zich in een zeer snel tempo en was rond 1850 op haar hoogtepunt.

In 1910 was het echter al weer afgelopen met de bloei van de rubberindustrie door de geweldige concurrentie uit Azië. Rond 1850 was ook de koffiecultuur sterk in opkomst en ook dit bleek een gewild exportproduct. Zowel rubber- als de koffieplantages dreven sterk op de slavernij die in 1855 werd verboden, maar pas in 1888 officieel voorbij was.

Brazilië wordt republiek

Brazilie Deodoro da Fonseca

Foto:Publiek domein

Hierna werd de roep om een republiek steeds luider en wilden industriëlen, handelaars en militairen een eind te maken aan de monarchie. In 1889 brak onder maarschalk Da Fonseca een opstand uit, die Pedro II dwong het land te verlaten.

Brazilië werd hierna een republiek onder Da Fonseca, geheel naar het voorbeeld van de Verenigde Staten. Het land werd ingedeeld in twintig staten met Rio de Janeiro in een federaal district als hoofdstad. De staten kregen een grote mate van autonomie. De eerste decennia van de republiek waren onrustig. De nieuwe republikeinen hadden het geluk dat Brazilië op dat moment de wereldmarkt voor koffie in handen had. Een stad als São Paulo en een haven als Santos profiteerden hier enorm van. Tussen 1890 en 1930 vestigden zich bijvoorbeeld meer dan 2 miljoen Europese immigranten in de staat São Paulo.

Het binnenland van Brazilië bleef verstoken van al deze rijkdom en raakte door onder andere de afschaffing van de slavernij en het verdwijnen van de suikercultuur ernstig in verval. De ene president volgde de andere op en economische bloei wisselde af met crises, veroorzaakt door het ineenstorten van de prijzen op de wereldkoffiemarkt en het verdringen van bosrubber door plantagerubber. Tijdens de Eerste Wereldoorlog leefde de economie weer op. In 1917 verklaarde Brazilië de oorlog aan Duitsland, maar het nam niet actief aan deze oorlog deel. In de naoorlogse jaren bleef het land politiek en economisch instabiel.

Maar in het rijke zuiden en in de grote steden nam het verzet tegen de macht van de koffieboeren toe waar tot dan toe alle presidenten uit voortkwamen. Dit leidde in 1922 tot een opstand van militairen die echter mislukte. In 1929 stortte de koffiehandel in door de beurscrisis in Amerika, en grepen de militairen alsnog hun kans.

Einde van de"Oude Republiek"

Brazilie Getulio Vargas

Foto:Publiek domein

In oktober werd er een coup gepleegd onder leiding van generaal Gétulio Dornelles Vargas en kwam er een einde aan de"Oude Republiek". De populaire Vargas wist de massa goed te bespelen en 25 jaar lang bleef Vargas de machtigste man van Brazilië. Hij wist het grote publiek te bespelen met dramatische toespraken en met een beleid dat met name de situatie van de arbeiders zou verbeteren. Geïnspireerd door Mussolini in Italië en Franco in Spanje trok hij steeds meer macht naar zich toe en de federale regering stond voortaan centraal bij het nemen van belangrijke besluiten, waardoor de regionale machthebbers in feite buitenspel werden gezet. Na een opstand in São Paulo (1932), die bloedig werd onderdrukt, versterkte Vargas zijn positie door de legertjes van de staten samen te voegen en onder federaal commando te brengen en zich te verzekeren van de steun van dit nationale leger.

Dit alles werd vastgelegd in de nieuwe grondwet van 1934 en in 1937 werd alle oppositie definitief uitgeschakeld. Politieke partijen werden verboden, vrije meningsuiting werd beknot en vakbonden streng gecontroleerd. Degenen die toch bezwaar uitten (intellectuelen, vakbondsleiders en politieke tegenstanders verdwenen in concentratiekampen en gevangenissen. Door al deze maatregelen wilde hij zijn grote plan"o Estado Novo", de"Nieuwe Staat" realiseren: de staat als motor om de samenleving te moderniseren, onder andere door van de agrarische economie over te stappen naar een industriële economie. De buitenlandse politiek van Vargas werd gekenmerkt door opportunisme. Aanvankelijk steunde hij in de Tweede Wereldoorlog Duitsland en Italië, maar nauwelijks kregen de geallieerden militair overwicht, of hij verklaarde de As-mogendheden de oorlog en stuurde een Braziliaans expeditieleger naar Italië.

De drang naar politieke en sociale hervormingen, die na de Tweede Wereldoorlog ontstond, heeft het bewind van Vargas niet kunnen overleven. Op instigatie van de Verenigde Staten verzocht het leger bij monde van generaal Enrico Gaspar Dutra hem af te treden. Vargas stemde hierin toe, waarna de grondwet weer werd gebaseerd op het presidentiële systeem. Dutra, de leider van de Partido Social Democrático (PSD), werd in 1945 tot president gekozen.

In 1950 won Vargas toch weer de verkiezingen maar moest nu opereren binnen het democratisch bestel. Zijn grootste succes in deze periode was de nationalisering van de grondstoffen en de oprichting in 1953 van Pétrobras, de staatsoliemaatschappij. Hierdoor maakte hij zich bij buitenlandse bedrijven en investeerders niet geliefd en ook binnenlands zag het grootkapitaal deze koers niet zitten. Er ontstond een politieke tweedeling en de druk op Vargas werd zo groot dat hij zichzelf op 24 augustus 1954 doodschoot.

Toch was de periode Vargas niet slecht voor Brazilië want het kreeg zowel economisch, sociaal als bestuurlijk een ander gezicht. In 1956 won Juscelino Kubitschek de verkiezingen en vice-president werd de onder arbeiders zeer populaire João Jango Goulart. Kubitschek's streven was om van Brazilië in vijf jaar tijd een van de machtigste naties van de wereld te maken. Hij startte een aantal infrastructurele hoogstandjes met de bouw van de nieuwe hoofdstad Brasília in het midden van het land als hoogtepunt, maar de corruptie nam toe en de inflatie liep op tot 45% per jaar; hierdoor was er een aaneenschakeling van onlusten. Zijn inflatoire politiek bracht het land aan de rand van de financiële afgrond. Hij voerde een uitgesproken pro-Amerikaans beleid; de communisten bleven buiten de wet gesteld.

In verband met de verkiezingen van 1960 werd de regering in mei 1959 gewijzigd. De minister van Oorlog, maarschalk Henrique Teixeira Lott, de sterke man achter Kubitschek, was door de sociaal-democraten en de arbeiderspartij als kandidaat aangewezen. Hij werd opgevolgd door maarschalk Odylio Denis. De oppositie, de nationaal-democratische en de christelijk-democratische partijen, stelden de gouverneur van São Paulo, Jânio da Silva Quadros, kandidaat. Bij de op 3 oktober 1960 gehouden verkiezingen werd hij tot president gekozen.

Brazilië wordt militaire dictatuur

Brazilie Joaoa Goulart

Foto:Publiek domein

In 1961 keerde Quadros zich tegen de Verenigde Staten, maar tegelijkertijd ook tegen zijn eigen achterban door in de Cuba-crisis min of meer voor de Sovjet-Unie te kiezen. Ook had hij de heersende klassen tegen zich in het harnas gejaagd, met zijn progressieve aanpak van de binnenlandse moeilijkheden, de sociale tegenstellingen en de agrarische problemen. Tot ieders verrassing trad hij op 25 augustus 1961 af en werd vervangen door vice-president Goulart, die ondanks veel tegenwerking van de conservatieven, militairen en de middenklasse, tot president werd beëdigd. Goulart lanceerde in 1963 een ingrijpend pakket sociale hervormingen waarna militairen en de zakenwereld met behulp van de Verenigde Staten een staatsgreep voorbereidden. Het vrij slappe optreden van Goulart leidde tot een aaneenschakeling van onlusten. Hongertochten, plunderingen en brandstichtingen op grote schaal hielden het leger vrijwel constant in staat van alarm. Bij een in januari 1963 gehouden referendum bleek dat een grote meerderheid van de bevolking het presidentiële systeem hersteld wilde zien; het parlementaire systeem had duidelijk gefaald.

Op 13 maart 1964 organiseerde Goulart een volksmanifestatie voor steun maar vlak daarna kwamen de militairen in optand tegen de regering, met op de achtergrond Amerikaanse oorlogsbodems in de Baai van Rio de Janeiro. Op 2 april 1964 vluchtte Goulart naar Uruguay en kwamen de generaals aan de macht. In deze zwarte periode in de geschiedenis van Brazilië bleven de generaals meer dan 20 jaar aan de macht.

De generaals zetten de industrialisering door en er werden weer grote projecten opgestart zoals het ontsluiten van het Amazonegebied. De mensen in Brazilië moesten het echter doen zonder vrije pers en de rechten van de mens werden niet gerespecteerd. In april 1964 werd de opperbevelhebber van het leger, Humberto de Alencar Castelo Branco, tot president benoemd door een congres dat van corruptie en communistische politie was gezuiverd, althans, dat was de uitleg van de militairen. Voortaan zou een kiescollege uit het congres de president kiezen. Op 11 december 1965 werd een nieuwe oppositiepartij opgericht, de MDB, waarvan de meeste aanhangers behoorden tot de ontbonden arbeiderspartij. In 1966 werd het tweepartijenstelsel ingevoerd: uitsluitend de MDB en de ARENA, de regeringspartij waren toegestaan. De media werd nog striktere censuur opgelegd en de president ging per decreet regeren, kortom alle kenmerken van een dictatuur.

De onderdrukking van de bevolking in de periode Branco nam zeer ernstige vormen aan. Tegenstanders werden vervolgd en uitgeschakeld door doodseskaders. Talloze mensen verdwenen gewoon. Radicale studenten en politie namen de strijdbijl echter op onder meer door een aantal ontvoeringen van westerse ambassadeurs. De uitslag van de verkiezingen van 12 van de 22 gouverneurs, die op 3 sept. 1966 werden gehouden, stond dan ook bij voorbaat vast, omdat Castelo Branco ervoor had gezorgd dat alleen kandidaten van de ARENA konden worden gekozen. Uit protest nam de MDB niet deel aan de verkiezingen. Een maand later werden de presidentsverkiezingen gehouden. De minister van Oorlog, Arturo da Costa e Silva, die zich tot groot ongenoegen van de president kandidaat had gesteld voor de ARENA, werd door beide huizen van het Congres tot president gekozen. Aan deze verkiezingen deed de MDB niet mee.

Op 15 maart 1967 aanvaardde da Costa e Silva zijn ambt en trad een nieuwe grondwet in werking. Deze voorzag onder meer in een indirect gekozen president en vice-president en in een verdere beknotting van de bevoegdheden van het Congres, doordat de president via nooddecreten en zogenaamde"institutionele actes" wettelijke besluiten kon nemen. In dec. 1968 werd het Congres voor onbepaalde tijd ontbonden en nam de regering de bevoegdheid bij decreet te regeren. Da Costa e Silva werd op 31 augustus 1969 getroffen door een hersenbloeding en zijn functies werden overgenomen door een militaire junta.

Op 7 oktober wees de junta de 63-jarige generaal Emílio Garrastazú Médici aan als presidentskandidaat; op 25 oktober officieel tot president gekozen. Op 30 oktober werd Médici als president beëdigd en trad een nieuwe grondwet in werking, waarbij de bevoegdheden van de wetgevende macht aanzienlijk werden beperkt en die van de uitvoerende macht sterk werden uitgebreid. De stelselmatige bestrijding van de linkse oppositie uitte zich in talrijke arrestaties. Alleen de kerk kon het zich veroorloven nu en dan een woord van protest te laten horen, hoewel ook tegen haar bepaalde maatregelen niet uitbleven, onder meer tegen de aartsbisschop van Recife, Dom Helder Câmara. Het bewind werd beschuldigd van marteling van gevangenen, het in stand houden van een onrechtvaardige sociale structuur en het uitroeien van Indianen bij het economisch openleggen van het Amazonegebied. De ontevredenheid in het land nam sterk toe, met name over het feit dat de baten van het"economische wonder", dat wil zeggen de sterke economische expansie in de jaren 1967 tot 1973, niet ten goede kwamen aan de massa van de bevolking. Guerrillero's namen - soms met succes - hun toevlucht tot ontvoering van diplomaten om hun eisen kracht bij te zetten. In januari 1974 werd Ernesto Geisel tot president gekozen. De door hem beloofde politieke liberalisering bleef uit. Wel werd onder zijn bewind de perscensuur op dagbladen en tijdschriften opgeheven, maar de censuur op de massamedia radio en televisie bleef bestaan. Bij parlementsverkiezingen in 1974 en 1978 behaalde de MDB grote overwinningen.

Terugkeer naar democratie

Brazilie Jose Sarney

Foto:José Cruz/ABr Creative Commons - Attribution 3.0 Brazil no changes made

In november 1978 werd generaal João Baptista de Oliveira Figueiredo door een kiescollege gekozen als president. Voor zijn aftreden maakte Geisel de terugkeer van politieke ballingen mogelijk en schafte hij de meest repressieve institutionele acte af.

Onder druk van de groeiende oppositie, die o.a. tot uiting kwam in demonstraties en stakingen in de grote steden, zette Figueiredo na zijn aantreden op 15 maart 1979 een beleid door van"abertura", geleidelijke politieke liberalisering.

Eind 1979 werd een amnestie afgekondigd voor alle politieke gevangenen en degenen die hun politieke rechten verloren hadden en werd het tweepartijensysteem opgeheven. De MDB werd onder de nieuwe naam PMDB een brede oppositiepartij, waarbij zich ook de nog verboden communistische partij aansloot. De regeringspartij ARENA werd omgedoopt in PDS en steunde vooral op de traditionele politici op het platteland. Bij de algemene verkiezingen van 15 maart 1982 behaalden de oppositiepartijen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en tien gouverneursposten in de belangrijkste deelstaten. De PDS kreeg twaalf gouverneurs in de dunner bevolkte deelstaten in het noorden en noordoosten, en behield de meerderheid in het kiescollege dat de opvolger van Figueiredo zou aanwijzen.

Het ontbrak de oppositie aan de tweederde meerderheid in het Huis van Afgevaardigden die noodzakelijk was om directe presidentsverkiezingen mogelijk te maken. De PDS stelde de bankier Paulo Salim Maluf kandidaat voor het presidentschap. Een deel van de PDS kon zich echter niet met zijn kandidatuur verenigen en richtte een eigen partij op, de Partij van het Liberale Front (PFL), die de kandidaat van de PMDB, Tancredo de Almeida Neves, ondersteunde. Hiermee verkreeg Neves een meerderheid in het kiescollege, dat hem op 15 januari 1985 koos als president en José Sarney van de PFL aanwees als vice-president. Neves zou op 15 maart ingehuldigd worden, maar moest de avond tevoren opgenomen worden in het ziekenhuis. Na zijn overlijden op 21 april werd Sarney op 22 april 1985 als president beëdigd, waarmee een einde kwam aan 21 jaar militair bewind.

De Nieuwe Republiek

Brazilie Cardozo

Foto:Aécio Neves Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Aanvankelijk kon Sarney rekenen op ruime steun onder de bevolking voor zijn economisch beleid, het Cruzado-plan, waarbij een nieuwe munteenheid (cruzado) werd geïntroduceerd en de lonen én prijzen werden bevroren. De economische crisis, veroorzaakt door een enorme schuldenlast, werd echter niet minder groot. De algemene verkiezingen van 15 november 1986 werden een grote overwinning voor de PMDB, die een meerderheid kreeg in beide huizen van het Congres. Vanaf februari 1987 werd het Congres omgedoopt in een Grondwetgevende Vergadering, die een nieuwe democratische grondwet moest opstellen onder voorzitterschap van PMDB-leider Ulysses Guimaraes.

Op 5 oktober 1988 werd de nieuwe grondwet goedgekeurd, waarbij het presidentiële systeem met enige beperkingen gehandhaafd bleef. De teleurstelling over het beleid van Sarney leidde tot een nederlaag voor de PMDB en de PFL bij de gemeenteraadsverkiezingen van 15 november 1988. Grote winnaars waren de Arbeiderspartij PT van vakbondsleider Luis Inacio da Silva en de Democratische Arbeiderspartij PDT onder leiding van Leonel Brizola. De presidentsverkiezingen van 15 november 1989, waarbij de bevolking voor het eerst sinds 1960 direct een president kon kiezen, werden uiteindelijk gewonnen door de rechtse populist Fernando Collar de Melo. In maart 1990 aanvaardde hij het ambt van president maar hij weinig steun in het parlement en zocht per onderwerp steun bij het parlement. Wegens corruptie van Collar en zijn naaste omgeving, trad Collar in december 1992 af, enkele uren voordat de Senaat aan de afzettingsprocedure zou beginnen. Itamar Franco volgde hem op als president.

In april 1993 sprak een meerderheid van de kiezers zich bij referendum uit voor het behoud van de republikeinse regeringsvorm en voor een presidentieel systeem boven een parlementaire variant. In oktober kwam een groot corruptieschandaal aan het licht waarbij tientallen politici waren betrokken. De politieke enquêtecommissie naar corruptie onder politici droeg op grond van haar bevindingen in januari 1994 achttien afgevaardigden voor voor ontslag. Uit een ander onderzoek bleken nauwe contacten tussen onderwereld en politiek. Het federale budget gaat voor 40% op aan corruptiepraktijken.

Winnaar van de presidentsverkiezingen in oktober 1994 was Fernando Henrique Cardozo. Bij de gelijktijdig gehouden parlementsverkiezingen bleef de PMBD van oud-president Sarney de grootste. Ter vervanging van de cruzeiro real werd een nieuwe muntsoort ingevoerd, de real, die gekoppeld werd aan de dollar. Als gevolg hiervan daalde de inflatie scherp. In augustus 1994 kwam tussen Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay de douane-unie Mercosur tot stand, waardoor een groot deel van de invoertarieven verdween en een gemeenschappelijke buitenmuur werd opgetrokken.

President Cardoso kondigde in februari 1995 belangrijke hervormingen aan, maar hij moest zijn plannen op sociaal terrein intrekken na fel verzet van vakbonden en politiek en zijn belastinghervormingen werden op de lange baan geschoven. Ook in 1996 liepen de hervormingen grote vertraging op of zij werden door toedoen van de oppositie sterk beknot. Eind maart 1995 kondigde de president een versnelling van de landhervormingen aan, maar ook hier was de praktijk anders. Het privatiseringsplan verliep eveneens traag, omdat politieke partijen, vakbonden en andere organisaties een uitverkoop van de nationale bodemschatten vreesden.

Economisch ging het Brazilië na 1992 niet slecht. In 1995 en 1996 bleef de inflatie laag en de periode van hyperinflatie lijkt voorbij. Zorgwekkend was dat de werkloosheid in de steden, ondanks de economische groei, verder toenam. In 2002 verstrekte het Internationaal Monetair Fonds Brazilië een lening van 30 miljard dollar, de grootste lening in de geschiedenis van de instelling. De lening moet het land behoeden voor een economische crisis en moet het vertrouwen van investeerders in Latijns-Amerika herstellen.

Brazilië Lula

Foto:Ricardo Stuckert/Presidência da República CCAttribution 3.0 Brazil no changes made

In oktober 2002 werd de 57-jarige Luiz Inacio Lula da Silva (kortweg Lula) met 61% van de stemmen tot 36e president van Brazilië gekozen. Op 1 januari 2003 werd de opvolger van ex-president Cardoso ingehuldigd als de eerste verkozen linkse, socialistische (Arbeiderspartij) president van Brazilië. Leiders en vertegenwoordigers van 119 landen woonden de inhuldiging bij, onder wie de Cubaanse president Fidel Castro. In de zomer van 2005 kwam een groot corruptieschandaal in de pers. De regeringspartij PT werd beschuldigd van omkoping van parlementsleden voor het verwerven van politieke steun. In juni stapte premier Dirceu op, maar president Lula zelf kwam ongeschonden door deze affaire.

De presidentsverkiezingen van begin oktober 2006 leverden in eerste instantie geen winnaar op. Een tweede ronde moest uitmaken wie de volgende president zou worden: het zittende staatshoofd, Lula of zijn uitdager Geraldo Alckmin, de sociaaldemocratische oud-gouverneur van São Paulo. Lula had ernstig te lijden onder het corruptieschandaal in zijn partij, en behaalde maar 48,6% van de 51% benodigde stemmen.

Op 1 januari 2007 trad Luiz Inácio Lula da Silva aan voor zijn tweede termijn als president van Brazilië. Hij behaalde 60,8% van de stemmen. Zijn Arbeiderspartij (PT) behaalde echter maar 83 zetels in de Kamer van Afgevaardigden en 11 zetels in de Senaat. Ter vergelijking, de PMDB (Partido do Movimento Democrático) behaalde er respectievelijk 89 en 17. De president heeft hierdoor te maken met een Congres waarin hij steeds een coalitie moet vinden voor zijn regeringsplannen. Dat is niet gemakkelijk in een land waar er nauwelijks partijdiscipline bestaat en politici veelvuldig van partij wisselen.

In december 2007 moet Renan Calheiros een belangrijke bondgenoot van president Lula het veld ruimen in verband met een corruptieschandaal. In oktober 2008 wijst Brazilië een verzoek van Iran om lid te worden van de OPEC af. In maart 2010 wil Lula voor een grotere diplomatieke rol voor Brazilië en bezoekt hij het Midden-Oosten en Iran.

Brazilie Dilma Rousseff

Foto:Dilma Rousseff Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Dilma Rousseff van de Arbeiderspartij (PT) werd eind 2010 het eerste vrouwelijke staatshoofd van Brazilië nadat zij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen had gewonnen. De 62-jarige Rousseff wist ca. 55 procent van de stemmen in de wacht te slepen. Haar rivaal, de sociaaldemocratische José Serra, kreeg ca. 45 procent van de stemmen. Op 1 januari 2011 wordt Roussef beëdigd. Dan volgt ze het huidige staatshoofd Lula da Silva op. In 2013 zijn er veel demonstraties in Brazilië, de oorzaken zijn de stijgende kosten van het levensonderhoud en boosheid over de kosten die gemaakt worden om het WK Voetbal in 2014 te huisvesten. Het blijft onrustig in 2014, waar in juni en juli het WK is gehouden en Rousseff is herkozen. In december 2015 start het congres een afzettingsprocedure tegen Rousseff. In mei 2016 wordt ze afgezet en opgevolgd door Michel Temer als waarnemend president. In augustus 2016 worden de Olympische spelen in Rio de Janeiro gehouden. Michel Temer blijft president tot en met 2018, waarna er nieuwe verkiezingen zullen worden gehouden.

Bolsenaro Brazilie

Foto:Isac Nóbrega/PR CCNaamsvermelding 2.0 Unported no changes made

De gepensioneerde legerofficier Jair Bolsonaro behaalde een beslissende overwinning op de centrumlinkse Arbeiderspartij bij de presidentsverkiezingen van oktober 2018 en trad in januari 2019 aan. Als lid van de Social Liberal Party, een anti-establishmentgroep die sociaal conservatisme en pro-marktbeleid wordt Bolsonaro gekenmerkt als een zeer polariserende figuur wiens eerdere verdediging van de militaire dictatuur veel Brazilianen heeft gealarmeerd. Na zijn overwinning heeft hij geprobeerd de kiezers te verzekeren dat hij de democratie zal verdedigen en de grondwet zal handhaven. Bolsonaro's belofte om Brazilië van corruptie te zuiveren, bleek bijzonder populair in een land waar tientallen politici van de reguliere partijen in de gevangenis zijn opgesloten. Tot zijn belangrijkste beleidsmaatregelen behoren de versoepeling van de wapenwetten, zodat iedereen een vuurwapen kan bezitten, een vermindering van de staatsinterventie in de economie en de terugtrekking uit de klimaatveranderingsovereenkomsten van Parijs van 2015.

Bevolking

Brazilie Sao Paulo

Foto:Roger W Attribution-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-SA 2.0) no changes made

Brazilië had in 2017 207.353.391 inwoners. Dit betekent dat de gemiddelde bevolkingsdichtheid ca. 20 inwoners per km2 bedraagt. In 1950 had Brazilië nog maar 50 miljoen inwoners. Jaarlijks komen er zo'n drie miljoen Brazilianen bij, nog afgezien van het aantal immigranten. Deze bevolkingsexplosie is een van de grote problemen waar Brazilië mee worstelt.

De spreiding van de bevolking wordt gekenmerkt door een grote mate van ongelijkheid: in de kustgebieden van het noord- en zuidoosten en het zuiden woont op iets meer dan eenderde van de oppervlakte ca. 90% van de totale bevolking. Het Amazonegebied en het westen daarentegen hebben een bevolkingsdichtheid van respectievelijk 1 en 2,9 inwoners per km2. Er is sprake van een voortdurende verstedelijking: 86% van de bevolking woont in de steden (2017), waarbinnen vooral de krottenwijken of favelas zich razendsnel hebben uitgebreid. Brazilië is in een periode van ongeveer vijftig jaar veranderd van een overwegend agrarische in een stedelijke samenleving. De grootste stedelijke gebieden zijn São Paulo (21 miljoen inwoners) en Rio de Janeiro (13 miljoen), twee van de grootste steden ter wereld. In het noordoosten en noorden liggen de miljoenensteden Salvador da Bahia, Recife en Fortaleza, in het Amazonegebied Belém en in het zuiden Porto Alegre. Grote steden in het binnenland zijn Manaus, Brasília en Belo Horizonte.

De bevolking van Brazilië is zeer heterogeen van samenstelling en van indiaans-Afrikaans-Europese herkomst. Het aantal Indianen dat nog de oorspronkelijke leefwijze heeft, bedraagt minder dan 0,4% van de totale bevolking. Dit aantal neemt nog steeds verder af, onder andere door de ontginning van het Amazonegebied. Nu en dan worden er zelfs moordpartijen op indianen gemeld. Verder wonen er nog indianen in Centraal-West-Brazilië, die voor een deel zijn ondergebracht in ca. 128 reservaten. Het Fundação Nacional dos Indios is het orgaan dat tot taak heeft de integratie van de Indianen in de maatschappij op geleidelijke en vreedzame wijze te doen verlopen. Dat daar niet zoveel van terecht komt is o.a. te wijten aan de enorme uitgestrektheid van het binnenland, het ontbreken van het benodigde geld en de ongeïnteresseerdheid en corruptie bij het ambtelijke apparaat.

De allereerste kolonisten, de Portugezen, bleven in de havensteden grotendeels onvermengd, maar in het binnenland vermengden zij zich met de inheemse bevolking. Vooral tussen 1880 en 1914 kwamen er veel immigranten naar Brazilië: Italianen, Spanjaarden, Syriërs, Libanezen, Polen en Duitsers. In 1908 kwamen daar 799 Japanners bij die gevolgd werden door honderdduizenden landgenoten.

Het blanke deel van de bevolking vormt de meerderheid met 47%. Daarna volgen de mulatten die van Europees-Afrikaanse-iniaanse afkomst zijn met 43%. De zwarte bevolkingsgroep bestaat uit 7,6% van de bevolking. Verder zijn er nog cafuzos van indiaans-Afrikaanse afkomst. Alle mensen van gemengde herkomst worden mestiços (mestiezen) genoemd.

São Paulo is de migrantenstad bij uitstek met grote Italiaanse, Arabische en Japanse wijken. In de staten Paranána en São Paulo wonen ca. 1 miljoen Japanners. In de staat São Paulo en de zuidelijke staten Santa Catarina, Rio Grande do Sul en Paraná bevinden zich Nederlandse, Duitse, Zwitserse en Franse kolonies.

Hoewel alle bevolkingsgroepen in redelijke harmonie samenleven, is het voor de gekleurde bevolking nog steeds erg moeilijk om hogerop te komen, zowel economisch als in sociale klasse.

De jaarlijkse bevolkingstoename is 0,7% (2017). De leeftijdsopbouw in Brazilië is onevenwichtig: Bijna 40% van de bevolking was in 2017 jonger dan vierentwintig jaar. De gemiddelde levensverwachting bij geboorte is voor mannen 70,5 jaar en voor vrouwen 77,7 jaar (2017). Het geboorte- en sterftecijfer bedraagt respectievelijk 14.1 en 6.7 per 1000 inwoners. De zuigelingensterfte bedraagt ongeveer 17 per 1000 levendgeborenen (2017).

Historische bevolkingsgroei in Brazilië (in miljoenen):

1776 1,9

1876 10,9

1900 17,3

1940 41,2

1950 51,9

1960 70,1

1970 93,2

1980 121,3

1991 146,2

1995 161,3

2001 175

Indianen

Brazilie Indianen

Foto:Tetraktys Creative Commons-licentie Naamsvermelding 3.0 Brazilië no changes made

Oorspronkelijk woonden er ca. drie miljoen indianen in Brazilië. Men denkt dat er sinds de komst van de Europeanen ca. 700 indianenstammen verdwenen door ziektes, moordpartijen of vermengd met andere bevolkingsgroepen. Op dit moment zijn er daarvan nog maar ca. 300.000 over. Volgens de laatste tellingen leven er nog ongeveer 140 indianenvolken die allen eigen talen en dialecten hebben. Er zijn in totaal 174 verschillende talen en dialecten geteld. Ook het niveau van beschaving loopt sterk uiteen. Veel andere indianenstammen zijn in de loop der tijden vermengd met de veroveraars en de kolonisten."Cablocos" zijn afstammelingen van blanken en indianen,"mamelucos" van indianen en zwarten.

Aan de bovenloop van de Rio Negro in de deelstaat Roraima leeft de grootste groep traditioneel levende indianen, de Yanomani, jagers en verzamelaars. De Yanomani werden pas in 1973 ontdekt en leefden toen nog echt in het stenen tijdperk. De 18.000 Yanomani zijn verdeeld over ca. 320 dorpjes aan beide kanten van Braziliaans-Venezolaanse grens. Ze spreken vier aan elkaar gerelateerde talen: Yanomam, Yanam, Yanomamo en Sanumá.

Andere grote groepen zijn de Tikúna, de Guarani, de Tupi en de Ge. Enkele stammen waar nog maar enkele tientallen van over zijn, zijn de Asuriní en Parakanân. Kakinawa, Kaiapo's, Xavante, Txucarramãe, Xingú en Bororo's zijn andere stammen.

In 1973 kregen de indianen het recht op hun grondgebied en de vruchten daarvan. Door enkele kleine lettertjes in het"Indiaans statuut" kregen de indianen vaak niet meer dan een beperkt grondgebied als reservaat toegewezen. Later in de jaren zeventig kwamen verschillende indiaanse stammen in opstand tegen alle negatieve ontwikkelingen en richtten in 1981 de Unie van Indiaanse Naties (UNI) op. Door alle nationale en vooral internationale acties tot behoud van het regenwoud is de positie van de indianen wat versterkt. Een belangrijk succes voor de indianen was het verkrijgen van burgerrechten in 1988 waardoor de indianen mochten stemmen en openbare functies konden bekleden. In 1989 behaalden de indianen een groot succes. De bouw van de Altamira-Xingú-dammen waardoor de indianen een groot stuk van hun grondgebied zouden verliezen werd afgeblazen doordat de Wereldbank zich onder druk terugtrok als financier. Men zou kunne zeggen dat de indianen deze slagen gewonnen hebben, maar de"oorlog" nog lang niet.

Hollanders

Brazilie Holambra

Foto:José Reynaldo da Fonseca CC Naamsvermelding 2.5 Unported no changes made

In het zuidoosten van Brazilië liggen verschillende Hollandse kolonies. De oudste is van 1905, Carambei in de deelstaat Paraná. De kolonie leed aanvankelijk een zieltogend bestaan maar bloeide weer op nadat nieuwe emigranten in de jaren vijftig arriveerden. Er is nu een bloeiende christelijk gereformeerde kolonie die zich gespecialiseerd heeft in de zuivelproductie. De in 1952 gestichte kolonie Castrolândia richt zich volledig en met succes op de veeteelt. Een derde kolonie is Arapotí, eveneens in de deelstaat Paraná. In de deelstaat São Paulo werd in 1948 de kolonie Holambra I (Holland-Amerika-Brazilië) gesticht (fruit en bloemen). Begin jaren zestig werd Holambra II gesticht (katoen, bloemen, fruit, en veeteelt). In totaal zijn er ca. 700 bedrijven in handen van Hollandse immigranten en hun nakomelingen. Deze bedrijven zijn ook te vinden in de deelstaten Mato Grosso do Sul, Santa Caterina en het Distrito Federal.

Afrikanen

Brazilië was vanaf de zestiende eeuw een echte plantagesamenleving, waarvoor in totaal ongeveer vijf miljoen Afrikanen in de periode 1532 en 1850 (afschaffing slavernij) als slaven naar Brazilië gebracht werden. De plantages bevonden zich voornamelijk in het noordoosten in de kuststreek. Daar zijn tot de dag van vandaag de meeste afstammelingen van de slaven te vinden en in de staat Bahia wonen dan ook de meeste zwarten.

Er vond natuurlijk al snel vermenging plaats tussen de slaven en de blanke overheersers. De nakomelingen daarvan, mulatten, vormen een groot deel van de Braziliaanse samenleving en wonen voornamelijk in de kuststreken van het noord- en zuidoosten en het binnenland van de staat Minas Gerais.

In de godsdienst, het voetbal, de muziek en de dans drukken de Afrikanen een belangrijke stempel op de Braziliaanse cultuur. Er bestaat nog wel steeds een grote achterstand op maatschappelijk gebied en ook discriminatie is aan de orde van de dag.

In het Amazonegebied werd in 2007 een indianenstam ontdekt die tot nu toe geen contact had met de westerse wereld. De 87 leden van de Metyktire-stam leven in een nauwelijks toegankelijk gebied ongeveer 2000 kilometer ten noordwesten van Rio de Janeiro.

Taalkaart Portugees

Foto:Publiek domein

De officiële taal van Brazilië is het Portugees, dat qua uitspraak en woordenschat archaïscher is dan de in Portugal gesproken taal. Qua zinsbouw daarentegen is het weer moderner. Door de vele invloeden van andere talen heeft het Braziliaanse Portugees ongeveer 10.000 woorden meer dan het Portugees in Portugal. Het alledaagse Braziliaans wordt ook wel"brasileiro falado" genoemd.

Het Portugees van Brazilië heeft vele leenwoorden van de taal gesproken door de Tupinambá-volkeren. In de 16de en 17de eeuw was het Tupi in grote gebieden in het noorden en langs de kust een lingua franca, een handelstaal die door iedereen gesproken werd. Vooral in namen van dieren, planten en geografische termen komen deze woorden voor. In afgelegen gebieden worden vaak nog inheemse talen gesproken, zoals Tupi in het noordoosten en Guarani in het zuidoosten. Woorden van Afrikaanse dialecten (Nigeria en Angola) worden nog steeds gebruikt in Afro-Braziliaanse religieuze ceremonieën. Recent zijn er nog 174 verschillende indiaanse talen en dialecten geteld. Vele talen en dialecten staan echter op het punt om te verdwijnen en vele zijn al verdwenen. In 1980 vonden onderzoekers nog twee indianen die de Xipaya-taal spraken en ook twee indianen die de Puruborá-taal nog spraken, maar dat al enkele decennia niet meer gedaan hadden.

In 1995 was 17% van de bevolking ouder dan 15 jaar analfabeet.

Portugese woordenlijst:

Een - um

Twee – dois

Drie – três

Tien – dez

Honderd – cem

Duizend – mil

Zondag – domingo

Woensdag – quarta-feira

Januari – enero

December – decembro

Ja – sim

Nee – não

Bier – cerveja

Groente – verdura

Desert – sobremesa

Goedemorgen – bom dia

Goedemiddag – boa tarde

Alstublieft – por favor

Godsdienst

Brazilie Basiliek van Aparecida

Foto:Valter Campanato/ABr CC Naamsvermelding 3.0 Brazilië no changes made

Het katholicisme in de Portugese kolonie Brazilië was ander dan in de Spaanse gebieden. De Spanjaarden waren zeer streng in de leer en de indianen, slaven en andere immigranten hadden in feite geen keus: ze moesten wel katholiek worden. De Portugezen waren wat minder vast in de leer en er was ook ruimschoots plaats voor elementen uit de Afrikaanse godsdiensten.

In Brazilië kent men nu volledige godsdienstvrijheid nadat in 1946 kerk en staat werden gescheiden. Eerder gebeurde dat al in 1890, maar in 1934 werd de eenheid hersteld.

De bevolking was in 2010 voor ruim 64% rooms-katholiek en Brazilië is het grootste katholieke land ter wereld. De bevolking is verder voor ongeveer 22% protestants. Deze laatste groep heeft in de jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw een sterke groei heeft doorgemaakt, zoals bijvoorbeeld de Duits-Evangelische Kerk in de zuidelijke staten. Verder winnen allerlei protestantse genootschappen en sekten (samen ca. 5% en niet-gelovigen ca. 8%), vaak vanuit de Verenigde Staten, steeds meer terrein, zoals o.a baptisten, Lutheranen, anglicanen, evangelisten, presbyterianen en methodisten. Verder zijn er nog joden, boeddhisten, islamieten, shintoïsten, baha'i en mormonen.

Ook het aantal spiritisten is bijzonder groot en voor velen zijn de grenzen tussen het katholicisme en allerlei vormen van volksgodsdiensten uiterst vaag.

Daarnaast is het"wetenschappelijk spiritisme", dat teruggaat op de Fransman Allan Kardec (= H.L. Denisard Rivail, 1803-1869) zeer verbreid, vooral in de steden. Sommige oosterse religieuze invloeden zijn bij deze beweging herkenbaar.

Deze vermenging van katholieke en Afrikaanse invloeden (sincretismo) is fascinerend en stamt al uit de tijd van de slavernij. Onder de dekmantel van het katholicisme bleven de slaven hun eigen goden (orixás) vereren en hun eigen religieuze rituelen uitvoeren. De orixás werden bijvoorbeeld gewoon omgedoopt tot katholieke heiligen en de Portugezen vonden dat allang best. Er zijn in totaal ongeveer 500 orixá's, waarvan er echter maar zes in alle Afro-Braziliaanse religies teruggevonden worden. Enkele orixás zijn Oxalá, de centrale godheid, Ogum (geweld, macht), Xangô (natuurkrachten, vuur en bliksem), Oxossi (leven, planten en dieren) Oxum (meren en rivieren) en Iemanjá (zee en vruchtbaarheid).

Brazilie Candomble

Foto:Toluaye in het publieke domein

De bekendste Afro-Braziliaanse religies zijn candomblé en umbanda. Men gelooft dat de geesten van de doden en goden het leven van mensen positief en negatief kunnen beïnvloeden. Men komt in contact met een geest of een dode tijdens een ceremonie waarin de gelovige bezeten raakt. Dit alles gebeurt meestal onder leiding van een priesteres die in contact staat met de goden, de"orixás". De ceremonie wordt begeleid met het geluid van kalebasvormige atabaque-trommels en de gelovigen lopen en dansen en zingen Afrikaanse teksten.

Deze religies zijn ontstaan in het noordoosten en vandaar uit verspreid over de rest van Brazilië. Candomblé is de oudste Afro-Braziliaanse religie die ook nu nog sterke Afrikaanse (Yoruba) invloeden heeft en te vergelijken is met enkele religies in Afrika. De grootste aanhang bevind zich in de"zwarte" staat Bahia waar zich meer dan duizend tempels bevinden. Deze tempels zijn vaak gewone huizen. Candomblé kent vele namen, afhankelijk van de staat: in Amazone en Pará babassué, in Pernambuco en Alagos Xangô, in Rio Grande do Sul Pará of batuque en tambor in Maranhão.

De macumba, een verbasterde vorm van de candomblé, ontwikkelde zich in Rio de Janeiro. Uit de macumba ontstond weer de umbanda, een spiritistische variant van witte magie die zich voornamelijk in de grote steden afspeelt. Het aantal aanhangers wordt geschat op meer dan dertig miljoen en ze komen uit alle lagen van de bevolking. Quimbanda wordt door de Brazilianen beschouwd als zwarte magie, waarbij heksen dieren offeren.

De indiaanse religies zijn gebaseerd op het toekennen van magische betekenissen aan allerlei voorwerpen en gebeurtenissen. Ook voorouderverering is belangrijk voor de indianen. De sjamaan is de religieuze leider en medicijnman. Hij voert rites uit die ziektes genezen of duivels uitdrijven. Hij gebruikt hiervoor vaak medicinale kruiden uit het oerwoud. Ook de indiaanse religies staan net als de indiaanse talen sterk onder druk en dreigen volledig te verdwijnen.

Samenleving

Staatsinrichting

Brazilie Congresso National

Foto:Thiago Melo Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Brazilië is een presidentiële federale republiek. De president wordt via directe verkiezingen voor vier jaar gekozen, maar zijn bevoegdheden werden beperkter in 1988 toen er een nieuwe grondwet van kracht werd die de autoritaire grondwet uit 1969 van de militaire junta verving en talrijke presidentiële volmachten weer overdroeg aan het parlement. De president en de vice-president moeten in Brazilië geboren zijn en minsten 35 jaar oud zijn.

De wetgevende macht (Congresso Federal) bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden (Camara dos Deputados) met 513 leden die voor vier jaar worden gekozen en de Senaat (Senado Federal) met 81 leden (drie vertegenwoordigers uit elk van de deelstaten en drie uit het Federale district Brasilia) die voor acht jaar worden gekozen. Na vier jaar zijn er verkiezingen voor 1/3 deel, na weer vier jaar voor 2/3 van de leden van de Senaat. Er bestaat stemrecht voor alle burgers vanaf 16 jaar. Er bestaat stemplicht voor iedereen van 18 tot 70 jaar en bovendien kan lezen en schrijven. Analfabeten, zestien- en zeventienjarigen en ouderen boven de zeventig mogen dus wel stemmen maar zijn dit niet verplicht.

Het leger heeft nog een vrij grote invloed en de legerleiding wordt vaak geconsulteerd door het kabinet. De laatste militaire coup is van 1964 en de militaire dictatuur die daarop volgde duurde tot 1985.

De federatieve republiek Brazilië is verdeeld in 26 deelstaten en een federaal district rondom de hoofdstad Brasília. Ze hebben allen een eigen wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De staten zijn onderverdeeld in gemeenten (municípios) met een gekozen burgemeester en gemeenteraad die elke drie jaar gekozen worden. Elke deelstaat heeft een eigen grondwet, parlement (Assembleia) en gouverneur. De territoria vallen direct onder het centrale gezag.

De gouverneurs en de parlementen van de federale staten worden in directe verkiezingen gekozen. De deelstaten hebben grote bevoegdheden op gebieden als onderwijs, wetgeving, verkeer en vervoer en huisvesting. Op economisch en financieel gebied (b.v. het innen van belastingen) liggen de grootste bevoegdheden bij de federale regering in Brasília. Ook de buitenlandse politiek en defensie worden uiteraard geregeld door de federale overheid. De eilandengroep Fernando is een nationaal territorium en heeft net als het district Brasília geen eigen regering.

Voor de huidige politieke situatie, zie hoofdstuk geschiedenis.

Voor statistische doeleinden en om redenen van planning onderscheidt men de macroregio's Noord, Noordoost, Zuidoost, Zuid en Centraal-West.

Naam van de staat hoofdstad

Noorden

Amazonas Manaus

Acre Rio Branco

Pará Belém

Rondônia Porto Velho

Roraima Boa Vista

Amapá Macapa

Noordoosten

Maranhão São Luiz

Piaui Teresina

Ceará Fortaleza

Rio Grande do Norte Natal

Paraiba João Pessoa

Pernambuco Recife

Alagoas Maceió

Sergipe Aracaju

Bahia Salvador

Zuidoosten

Espírito Santo Vitória

Rio de Janeiro Rio de Janeiro

São Paulo São Paulo

Minas Gerais Belo Horizonte

Centraal-west

Mato Grosso Cuiabá

Mato Grosso do Sul Campo Grande

Goias Goiãna

Tocantins Palmas

Zuiden

Paraná Curitiba

Santa Catarina Florianópolis

Rio Grande do Sul Porto Alegre

Onderwijs

Schoolklas Brazilie

Foto: Escola Duarte Coelho Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Onderwijs is verplicht voor kinderen van zeven tot veertien jaar oud. Het naleven van de ze verplichting is feitelijk onmogelijk en daardoor gaan er vele kinderen niet naar school. Het schooljaar loopt van maart tot en met december en de instructietaal is uiteraard Portugees. De basisschool is verdeeld in acht klassen. In de eerste vier groepen leren de kinderen o.a. lezen en rekenen. In de groepen vijf tot en met acht komen daar nog Portugese taal, natuurkunde, wiskunde en sociale vakken. Scholen in arme stedelijke wijken en op het platteland geven veel minder vakken.

De middelbare school duurt drie of vier jaar. Er zijn twee richtingen: algemeen en beroepsonderwijs. De algemene middelbare school bereidt de studenten voor op het hoger onderwijs. De beroepsscholen leiden op voor bepaalde beroepen. Ca. 20% van de kinderen tussen 15 en 19 jaar oud bezoekt de middelbare school. De studenten zijn verplicht 2200 lesuren te volgen, maar kunnen dit wel in hun eigen tempo doen. Voor veel kinderen van het platteland is de doorstroming naar het voortgezet onderwijs veel te duur, omdat de meeste scholen voor voortgezet onderwijs in de steden staan. Ook de kloof tussen de gratis openbare staatsscholen en de privé-scholen is groot. De staatsscholen werken ook vaak met verouderde leermiddelen, slechte schoolgebouwen en onderbetaalde onderwijzers en leraren.

Pas in 1934 werd de eerste grote universiteit opgericht, de Universidade de São Paulo. Andere grote universiteiten zijn de Universidade Federal do Rio de Janeiro, de Universidade Federal Fluminense, ook uit Rio de Janeiro en de Universidade Federal Minas Gerais. Hoger onderwijs wordt gegeven aan 73 universiteiten en vele honderden hogescholen en andere instituten voor hoger onderwijs. Toelatingsexamens zijn verplicht en zeer pittig, en veel studenten bereiden zich dan ook voor op privé-scholen voor deze examens. Bovendien is studeren aan hogeschool of universiteit alleen weggelegd voor jongeren uit welgestelde milieus.

Ca. 15% van de bevolking boven de vijftien jaar is analfabeet. Dit is het officiële cijfer van de regering. Onderwijsinstellingen vermoeden dat het werkelijke aantal analfabeten veel hoger is, met name op het platteland en in de krottenwijken van de grote steden. Via breed opgezette volwassenen-educatieprogramma's worden er cursussen van vijf maanden gegeven waardoor er al miljoenen volwassenen alsnog kunnen lezen en schrijven.

Straatkinderen en favela's

Brazilie Favela

Foto:David Berkowitz Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Dat het in Brazilië niet met iedereen goed gaat bewijzen de naar schatting 200.000 tot 300.000 straatkinderen. Niemand weet hoeveel het er precies zijn, waarschijnlijk nog veel meer. Vaak zijn ze weggelopen van huis of achtergelaten (abandonados) door hun ouders. Brazilië is een van de landen met het hoogste percentage straatkinderen ter wereld. Ze worden over het algemeen volledig aan hun lot overgelaten en velen zijn verslaafd of werken in de prostitutie. De laatste decennia wordt er zelf jacht op ze gemaakt door doodseskaders, waar zelfs politieagenten deel van uitmaken. De straatkinderen verdienen soms wat geld met handel of ze stelen het gewoon. Criminele"streetgangs" komen ook steeds meer voor.

De grootste aantallen straatkinderen zijn te vinden in grote steden als Rio de Janeiro, São Paulo en Belo Horizonte in het zuidoosten. Maar ook de grote steden in het noorden noordoosten krijgen steeds meer met dit fenomeen te maken.

Rio de Janeiro is onder meer"beroemd" vanwege de"favela's", de armenwijken of krottenwijken met allemaal zelfgebouwde, vaak illegale huisjes die tegen de rotshellingen zijn neergezet. Men denkt dat er ca. 400 favela's in met name het noorden van Rio de Janeiro zijn waarin totaal wel eens 1,5 miljoen mensen kunnen wonen. Sommige favela's zijn voorzien van alle basisvoorzieningen, in andere is het armoe troef en leeft men onder erbarmelijke omstandigheden. In sommige wijken worden zelfs al stenen huizen gebouwd.

De grootste favela is Rocinha, met naar schatting 150.000 bewoners. Deze favela heeft redelijk goede voorzieningen en veel bewoners werken in de rijkere zuidelijke wijken. Een groot contrast vormt de wijk Caxias, en dan met name de favela Lixeao. Deze favela is gebouwd op een vuilnisbelt en de meeste mensen leven dan ook van het scheiden van het vuil. De huizen, eigenlijk meer hutjes, zijn gemaakt van karton, plastic en afvalhout en de voorzieningen zijn minimaal. Het zal niet vreemd overkomen dat criminelen en drugsmaffia het hier voor het zeggen hebben. Ook in andere grote steden zijn al favela's te vinden en het is dan schrijnend om te zien als vlak langs de sloppenwijken ook de chique buurten liggen.

Opmerkelijk is dat er zelfs al excursies worden aangeboden naar favela's en de armoede en ellende als toeristische attractie geëxploiteerd worden.

Carnaval en Copacabana

Brazilie Carnaval Rio de Janeiro

Foto:Sergio Luiz Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Carnaval is het grote, vijf dagen duren feest dat dor vrijwel alle Brazilianen op een uitbundige wijze gevierd wordt. Echte carnavalssteden zijn Olinda, Salvador, Recife, maar vooral Rio de Janeiro waar het carnaval van de"carioca's", de inwoners van Rio, de grootste toeristische trekpleister van Brazilië is. De grote parade van Rio de Janeiro wordt twee keer gehouden, meestal op zondag en maandag. Het carnaval begint op vrijdag daarvoor al op de straat.

De optredens van de veertien grote sambascholen in de grote parade en in het stadion"sambódromo" zijn een fascinerend gezicht. Bij de grootste sambascholen doen dan duizenden dansers mee en trommelaars (samba do enredo). De voorbereidingen duren het hele jaar. Eerst kiest men een thema en daarna worden de kostuums ontworpen en de praalwagens gebouwd. Thema's kunnen o.a. zijn bijbelse verhalen, historische gebeurtenissen, mythologie of literatuur. De groepen worden beoordeeld door een jury waardoor het een echte wedstrijd is geworden. Jammer is dat commercie, prestige en macht het spontane karakter van het carnaval ondermijnen. De gemiddelde toerist zal daar echter niet veel van merken en vooral genieten van dit volksfeest. De eerste parade met een sambaschool werd al gehouden in 1929.

De kleinere sambascholen laten hun kunsten zien in het straatcarnaval op de Avenida Rio Branco. Het carnaval wordt verder ook gevierd in de grote clubs van Rio de Janeiro, waar de elite haar feestjes viert.

Met name het carnaval in Rio de Janeiro is ook berucht vanwege de criminaliteit en de doden en gewonden die er elk jaar weer vallen.

Wat de sambascholen voor Rio de Janeiro zijn, zijn de"afoxé's" voor de stad Salvador. Ook deze groepen bereiden zich een jaar lang voor op de grote parade met hun trommels en grote afbeeldingen van beschermheiligen. De beroemdste afoxé is"Filhos de Ghandi". Karakteristiek voor deze parades zijn verder de"trios eléctricos", muziekbands die op wagens door de straten trekken. Het carnaval in steden als Salvador en Recife wordt veel meer gekenmerkt door het non-stop straatcarnaval.

Brazilie Copacabana

Foto:chensiyuan Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Copacabana is genoemd naar een heiligdom aan het Titicaca-meer en is tegenwoordig in plaats van alleen een strand ook een hele stadswijk geworden. De Avenida Atlântica (ca. 5 km) loopt langs de stranden en kan de vergelijking met badplaatsen als Nice en Monaco gemakkelijk doorstaan. Het begon in 1923 met de bouw van het Copacabana Palace Hotel en sinds 1969 zorgen de gigantische hotelcomplexen voor een imposante aanblik.

Op de promenades wordt gejogd en gefietst; daarna volgt een stuk strand waar veel gesport wordt, met name strandvoetbal, strandvolleybal; dan begint het echte strandleven.

Andere beroemde stranden zijn die van Ipanema en Leblon, die in buurt van Copacabana liggen, herbergen kunstgaleries, theaters, clubs, disco's en toprestaurants. Het langste strand is het 11 kilometer lange Barra da Tijuca.

Voetbal

Brazilie Pele

Foto:Marcello Casal Jr./ABr Creative Commons Attribution 3.0 Brazil no changes made

De nationale sport van Brazilië is het voetbal en de sport heeft ook een belangrijke sociale functie. Voetbal is populair in alle lagen van de bevolking en als zodanig een belangrijk bindmiddel.

Brazilië werd in 1994 voor de vierde keer wereldkampioen na de eindronden van 1958, 1962 en 1970. Beroemdste voetballer ter wereld is uiteraard een Braziliaan, Edson Arantes do Nascimento, beter bekend als Pelé. Andere grote Braziliaanse voetballers zijn of waren Garrincha, Zico, Sócrates, Romário en Ronaldo. Beroemde clubs zijn Flamengo, Fluminense, Santos, Gremio, Atletico Mineiro, Corinthians en Palmeiras. Het WK voetbal wordt in 2014 in Brazilië gehouden.

Andere belangrijke sporten zijn volleybal en strandvolley. Brazilië werd in 1992 in Barcelona olympisch kampioen. Individuele sporthelden zijn vooral te vinden in de autosport met namen als Emerson Fittipaldi, Nelson Piquet en Ayrton Senna. Een andere sport en populair tijdverdrijf is capoeira, een Braziliaanse vechtsport met West-Afrikaanse invloeden, bestaande uit een combinatie van dans, muziek en kickboksen.

Economie

Algemeen

Brazilie BRIC Landen

Foto:Publiek domein

Brazilië hoort op dit moment bij de top tien van de wereldeconomieën. Tot nu toe profiteert hiervan echter maar een klein aantal mensen. De meeste Brazilianen moeten rondkomen met een klein inkomen dat met veel moeite bij elkaar gescharreld wordt. In de rijkere industriestaten lijkt langzamerhand een middengroep te ontstaan die te vergelijke is met die in West-Europa en Noord-Amerika. Met name in de noordoostelijke staten is het voor de meeste mensen nog steeds armoe troef.

De economische situatie van Brazilië na de Tweede Wereldoorlog wordt gekenmerkt door periodes van economisch groei maar ook van achteruitgang. Zo was de periode van 1955 tot 1964 er een van verminderende economische stabiliteit en groei. De instabiele politieke toestand was daar ook debet aan. Na deze periode volgde een tijd van loonmatiging, verlaging van de inflatievoet en een kleine groei van het bruto nationaal product.

De Braziliaanse"wonder"-periode duurde van 1968 tot 1974, waarin de economische groei telkens 10% per jaar groeide. Zowel de landbouw als de industrie o.a. door buitenlandse investeringen) droegen hun steentje hierin bij. Na 1974 ging het weer snel bergafwaarts en in 1981 zat Brazilië midden in een zeer ernstige economische recessie met inflatiecijfers van meer dan 100% per jaar (1985: 228%) en een sterk oplopende schuldenlast. In de jaren tachtig daalde, steeg en stagneerde het bnp constant.

Uiteindelijk steeg het bnp per hoofd van de bevolking tussen 1981 en 1988 met 1,5%. De inflatie steeg in 1987 en 1988 weer torenhoog met respectievelijk 366 en 900% en de buitenlandse schuld liep op tot het astronomische bedrag van 114,6 miljard dollar. De opbrengsten van de export werden voor een derde besteed aan het betalen van de rente op de schulden. In februari 1987 stopte de Braziliaanse regering met de schuldbetalingen en op 1 juli 1994 trad het"Plano Real" in werking, een monetaire hervorming met als doel de inflatie sterk te beperken. Deze ingreep bleek succesvol te zijn want de inflatie daalde naar ca. 35% in 1995. Deze trend zette zich de laatste jaren voort en ook de werkloosheid daalde aanzienlijk.

Deze economische vooruitgang geldt natuurlijk niet voor alle deelstaten. De zuidoostelijke staten profiteerden hiervan het meest in tegenstelling tot de traditioneel zwakkere deelstaten in Noord-, Noordoost- en Centraal-West-Brazilië. Negatief gevolg is dat er een grote trek naar de steden in het zuidoosten plaatsvindt.

In de informele sector (o setor informal) zijn de vele honderdduizenden straathandelaren het meest in het oog springend. Maar ook bijvoorbeeld kleine zelfstandigen, huishoudsters, bouwvakkers en obers die nergens geregistreerd staan, behoren tot het zwarte circuit, dat misschien wel net zoveel geld genereert als de officiële sectoren. Kinderen mogen pas gaan werken als ze 14 jaar zijn. Toch werken veel kinderen fulltime in de informele sector. In 1990 werkte 14% van de kinderen tussen de tien en veertien jaar.

Brazilië profiteert sinds 1 januari 1995 sterk van de Mercosul (Spaans: Mercosur), een douane-unie en vrijhandelsverdrag van de landen Argentinië, Uruguay, Paraguay en Brazilië met een gemeenschappelijk buitentarief. Chili is een geassocieerd lid en Bolivia wil zich ook gaan aansluiten. Een van de maatregelen is dat ongeveer 90% van de onderlinge handel vrij is van invoerrechten. De landen worden langzaam de voornaamste handelspartners van elkaar en er wordt over en weer fors geïnvesteerd.

De Mercosul was een reactie op het NAFTA-verdrag tussen de Verenigde Staten, Mexico en Canada, dat eveneens economische integratie tot doel had.

Belangrijke buitenlandse investeerders komen uit de Verenigde Staten, Duitsland, Japan, Zwitserland en Groot-Brittannië. Brazilie is de B uit BRIC, dat zijn opkomende economieën met een groot potentieel. De andere landen zijn Rusland, China en India.

Brazilië is in de 21e eeuw een economische macht van betekenis geworden. Per hoofd van de bevolking bedraagt het BBP 15.600 Dollar (2017). Het groeipercentage ligt rond de 1% (2017).

Landbouw en veeteelt

Brazilie Koffieplantage

Foto:Knase Creative-Commons-Lizenz „Namensnennung 3.0 Deutschland no changes made

De landbouwgrond komt steeds meer in handen van grootgrondbezitters. Daardoor daalde voedselproductie per hoofd van de bevolking sterk. Programma's gericht op landhervormingen stuiten steeds op politiek tegenstand waardoor de verdeling van de landbouwgrond nog steeds zeer ongelijk is.

Ongeveer 9% van de oppervlakte van Brazilië wordt gebruikt voor landbouwactiviteiten. Door de modernisering is het gebied waar de landbouw beoefend kan worden de laatste decennia sterk uitgebreid, ook in gebieden waar traditioneel minder landbouw mogelijk was, zoals in het noorden en noordoosten. Van de totale exportopbrengsten is 45% uit de landbouwsector afkomstig en 23% van de beroepsbevolking is hierin werkzaam. De landbouw dekt bijna de totale voedselbehoefte en is ook voor de export van groot belang. De bodem van Brazilië is over het algemeen vruchtbaar en er heerst een gevarieerd klimaat. Daardoor is het mogelijk om zeer veel verschillende gewassen te verbouwen, van tropische vruchten tot wintertarwe.

Akkerbouw vindt voornamelijk plaats in de zuidelijke kuststaten en in het noordoosten. Koffie, waarvan de helft in de staten São Paulo en Paraná verbouwd wordt, is nog steeds het economische belangrijkste product van Brazilië. Brazilië is de grootste koffieproducent ter wereld en produceert ongeveer een derde van de wereldproductie. De waarde van koffie als exportproduct nam wel zeer sterk af als gevolg van de diversificatiepolitiek van de Braziliaanse regering.

Cacao, suiker en met name sojabonen zijn belangrijke exportproducten geworden. In 1988 waren de exportopbrengsten van de sojabonen voor het eerst hoger dan die van de koffie. De verbouw van suikerriet kreeg vanaf 1976 sterke impulsen door de stimulering van het gebruik van uit suikerriet verkregen ethanol als brandstof voor auto's.

In geheel Oost-Brazilië wordt maïs, tabak, suikerriet en bananen verbouwd. Rijst en maniok wordt overal verbouwd. Voor sisal (bladvezels van verschillende agavesoorten die o.a. tot hennep verwerkt worden) is Brazilië de grootste producent ter wereld geworden. De katoenverbouw is al sinds de jaren zeventig sterk teruggelopen. Bijzondere producten zijn tungolie van de tungbomen, ricinusolie van de"wonderboom", carnaúbawas van de carnaúbawaspalm en theesurrogaat van de ervamate.

Uit het Amazonegebied komt wilde rubber en paranoten. Sinaasappelsap is na soja en koffie het belangrijkste agrarische exportproduct als gevolg van de toenemende verbouw van citrusvruchten.

Het grootste gedeelte van de landbouwgrond bestaat uit weiden en de veehouderij draagt voor ca. 25% bij aan de waarde van de agrarische productie. Minas Gerais, Rio Grande do Sul en São Paulo zijn centra van intensieve veeteelt en Mato Grosso en Goiás centra van extensieve veeteelt. De export van rundvlees neemt toe maar de meeste vleesproductie is nog steeds voor binnenlands gebruik bestemd. Naast runderen worden vnl. varkens, schapen, geiten en paarden gehouden.

In het Amazonegebied liggen landerijen (fazendas) van meer dan 600 km2 met grote kuddes vee. Negatieve gevolgen zijn de scheve verdeling van het grondgebied en de verdere aantasting van het kwetsbare Amazonegebied.

Bosbouw en visserij

Ontbossing Brazilie

Foto Nasa:publiek domein

Brazilië is voor 60% bebost, waarvan 45% met tropisch regenwoud. Economisch belangrijker dan de voorraad hardhout van de Amazonevlakte is de naaldhoutexploitatie in de deelstaten Rio Grande do Sul en Paraná. Sinds de jaren zestig zijn wettelijke maatregelen van kracht aangaande het bosbeheer.

De visserij stelt nog niet zo heel veel voor. In het noorden wordt vnl. gevist op makreel en schaaldieren, in het zuiden op kabeljauw, haring, tonijn. Overbevissing in de Amazone leidt hier en daar tot afname van de visstand. Brazilië heeft in 1970, in navolging van andere Latijns-Amerikaanse landen, eenzijdig zijn visserijzone tot 200 mijl uitgebreid.

Mijnbouw en energie

Brazilie IJzermijn Carajas

Foto:NASA in het publieke domein

De bodemschatten in Brazilië zijn zeer omvangrijk en gevarieerd, maar worden naar verhouding nog weinig geëxploiteerd. In het bijzonder in het Amazonegebied worden geregeld nieuwe vindplaatsen ontdekt. De delfstoffenvoorraden die na 1936 geregistreerd zijn, zijn eigendom van de staat en de exploratie is alleen aan Brazilianen voorbehouden. Buitenlandse investeringen zijn niet verboden maar worden nog niet op grote schaal ingezet. De grootste mijnbouwonderneming is het staatsbedrijf Companhia Vale do Rio Doce en ook de aardolieproductie was een monopolie door het staatsbedrijf Petrobras. Privatisering heeft ook bij Petrobas toegeslagen omdat het bedrijf alleen niet in staat de nodige investeringen te doen.

IJzererts is het belangrijkste exportproduct van de Braziliaanse mijnbouw en Brazilië is de grootste exporteur van ijzererts ter wereld. De belangrijkste mijngebieden wat ijzererts betreft liggen in de Minas Gerais, het noordelijke Amazonegebied. Naast de grote hoeveelheden ijzererts is ook het ijzergehalte van de voorraden soms zeer hoog (tot 68,5%). Zo heeft men in Carajos in het noordelijke Amazonegebied een voorraad van 18 miljard ton ijzererts gevonden, naast bauxiet en mangaanerts.

Belangrijk is voorts de winning van goud (tweede exportland ter wereld), industriediamant en andere edelstenen zoals jaspis, agaat, sardis, saffier, diamant en smaragd. Ca. 90% van de totale wereldproductie van aquamarijn, topaas en toermalijn komt van Brazilië vandaan. De winning van goud veroorzaakt wel een ernstige aantasting van het landschap en verontreiniging, door wegspoeling van kwik, van het oppervlaktewater. Brazilië is een van de grootste producenten van tin, mangaan, chroomerts, mica, zirkoon en de grootste van beryllium. In 1975 werd in Mato Grosso de vermoedelijk grootste voorraad titaan ter wereld ontdekt.

Aardolie wordt zowel in de staten Bahia, Alagoas en Sergipe alsook off-shore aangeboord. De huidige productie van aardolie voorziet in de helft van de binnenlandse behoefte. De import van de overige ruwe olie en derivaten kost Brazilië jaarlijks miljarden dollars.

Steenkool wordt gevonden in Rio Grande do Sul en Santa Catarina en in de staat Amazonas bij de grens met Peru en Colombia ligt een van de rijkste steenkoollagen ter wereld. Verder worden nog op bescheiden basis fosfaat, grafiet, magnesiet, wolfraam, lood, asbest, uraan, bariet, apatiet en zilver geëxploiteerd.

In de jaren zestig en zeventig gaf men hoge prioriteit aan het ontwikkelen van alternatieve energiebronnen als waterkracht, kernenergie en methanol.

Voor de benodigde elektriciteit wordt voor 90% gebruikt gemaakt van de ruimschoots aanwezige waterkracht. De grootste dam ter wereld, de Itaipú-dam, en de Tucuruí-dam stelden twee waterkrachtcentrales in werking met een gezamenlijk vermogen van 16,6 miljoen kW.

De ontwikkeling van kernenergie is een groot fiasco geworden door mismanagement en bouwfouten.

Industrie

Embraer Brazilie

Foto:Antônio Milena/ABr Creative Commons Attribution 3.0 Brazil no changes made

Brazilië is het voornaamste geïndustrialiseerde land van Latijns-Amerika. Het aandeel van de industrie aan het bnp bedroeg in 2017 21%. Van de totale beroepsbevolking werkt 32,1% in de industriële sector.

In het zuidoosten liggen de meeste industriële centra en ruim driekwart van de totale industriële productie vindt dan ook plaats in de staten São Paulo, Minas Gerais en Rio de Janeiro, waar ook ongeveer 70% van alle werknemers in de industrie werkzaam is.

Van bijzonder belang in het ontwikkelingsbeleid is de uitbreiding van de zware industrie met als paradepaardje de auto-industrie, en de staalindustrie. Met name de auto-industrie is sinds de jaren vijftig zeer sterk gegroeid. Grote merken als Ford, General Motors en Volkswagen kwamen en sinds die tijd is Brazilië uitgegroeid tot een van de voornaamste markten en producenten van de auto-industrie.

Belangrijke andere sectoren zijn de petrochemische en de elektrotechnische industrie, de scheepsbouw en de textielindustrie. In de jaren tachtig werd ook een vliegtuig- en wapenindustrie tot ontwikkeling gebracht.

Het aandeel van industriële goederen in de export is 60%. Brazilië kent een relatief modern industriepark dankzij buitenlandse investeringen uit onder meer de Verenigde Staten, Japan, Nederland en Duitsland.

Handel

Brazilie Export

Foto:R Haussman, Cesar Hidalgo, et. al. CC3.0 Unported no changes made

De handelsbalans vertoonde in de jaren tachtig voortdurend een overschot met in 1988 een recordhoogte van 19 miljard dollar. In de jaren negentig werd dit verschil steeds kleiner.

In 2017 werd er voor 153,2 miljard dollar geïmporteerd en de belangrijkste importpartners waren de Verenigde Staten, Argentinië, Duitsland, Japan en Italië. De belangrijkste importgoederen zijn machines en machineonderdelen, elektronica, aardolie, chemische producten, voedselproducten.

In 2017 werd er voor 217,2 miljard dollar geëxporteerd en de belangrijkste exportpartners waren de Verenigde Staten, Argentinië, Duitsland, Nederland en Japan. De belangrijkste exportgoederen zijn ijzer- en staalproducten, koffie, aardolieproducten, machines, auto's en auto-onderdelen, soja en vruchtensap.

Economische planning

Doordat de ontwikkelingsplanning van overheidswege sterk gedecentraliseerd is, zijn er behoorlijke tegenstellingen ontstaan bij de uitvoering van de plannen op federaal, regionaal en gemeentelijk niveau. Daarom zijn er bijvoorbeeld omvangrijke steunmaatregelen uitgevaardigd om de economische en sociale ongelijkheid tussen het achtergebleven noordoosten en de rest van het land te verminderen. In 1959 werd de SUDENE, een regionale overheidsinstelling, opgericht. Deze instelling stelde plannen op met betrekking tot vooral de infrastructurele ontwikkeling, de verbetering van de gezondheidszorg en het onderwijs en de bevordering van de industrie en in mindere mate de landbouw. Voor de ontsluiting van het Amazonebekken werd een aparte organisatie opgericht, de SUDAM. Deze organisatie koloniseert het gebied langs de Transamazônica en ontwerpt plannen voor het rationeel benutten van het bosbestand.

Brazilië sloot daarvoor in juli 1978 een verdrag met Bolivia, Colombia, Ecuador, Guyana, Peru, Suriname en Venezuela, het zogenaamde Amazone-pact. De nadruk ligt hierbij op gezamenlijke projecten op het gebied van waterkracht- en infrastructurele werken en het behoud van de in het gebied aanwezige grondstoffen.

De overheid heeft in de jaren zeventig een zeer grote gespeeld bij het industrialiseringsproces. De tien grootste ondernemingen in Brazilië zijn staatsbedrijven, maar binnenkort begint men ook in Brazilië met het privatiseren in sleutelsectoren. Ook grootschalige ontwikkelingsprojecten werden door de staat aangepakt, waarvoor leningen werden afgesloten bij buitenlandse banken en internationale financiële instellingen als de Wereldbank. De gedwongen beperking van de overheidsuitgaven in de jaren tachtig leidde tot een terugval van de investeringen.

Verkeer en toerisme

Brazilie Snelweg

Foto:Waldeban in het publieke domein

Door de enorme afmetingen van het land is met name het binnenlandse luchtverkeer van grote betekenis en het binnenlandse luchtnet behoort dan ook tot het dichtste ter wereld met ruim 1500 luchthaven en vliegveldjes. Voor het intercontinentale verkeer zijn vooral de luchthavens van Rio de Janeiro, São Paulo (Viracopos, bij Campinas), Recife en Porto Alegre belangrijk.

De spoorwegen hebben maar een totale lengte van ruim 30.000 km, waarvan de exploitatie in 1996 is geprivatiseerd. De meeste Brazilianen reizen per bus, dat in de dichter bevolkte gebieden van het land uitstekend georganiseerd is.

Het wegennet omvat ca. 1,5 miljoen km, waarvan echter maar 71.000 km geasfalteerd is! Het binnenland wordt onder meer ontsloten door de meer dan 5000 km lange Transamazônica die van de Atlantische Oceaan tot aan de Peruaanse grens loopt.

De binnenvaart heeft aan bevaarbare rivieren ca. 50.000 km ter beschikking. De Amazone is voor zeeschepen tot 5000 bruto-ton bevaarbaar tot Manaus. De zeescheepvaart concentreert zich op de grote havens van Rio de Janeiro, Santos, Rio Grande en Paranagua. Kleinere havens zijn die van Belém, Recife, Salvador, Florianópolis en Porto Alegre.

Brazilië blijkt bij de Nederlandse toerist steeds meer in trek te zijn als vakantiebestemming. Men verwacht dat het WK voetbal een grote boost zal geven aan het toerisme naar Brazilië.

Vakantie en bezienswaardigheden

Brazilie Amazonegebied

Foto:Francisco Chaves Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Wat kunt u verwachten als u besluit om uw vakantie te vieren in Brazilië? Prachtige stranden, uitgestrekte regenwouden, het wereldberoemde carnaval en een verbazingwekkende verscheidenheid aan natuurlijke en culturele wonderen. De enorme omvang van Brazilië, de gastvrije sfeer en de vele bezienswaardigheden maken van Brazilië een prima keuze voor een onvergetelijke vakantie in dit Zuid-Amerikaanse land. Ondanks de enorme mogelijkheden die Brazilië biedt, trekt het land nog maar zo'n vijf miljoen toeristen per jaar. Een belangrijke oorzaak van dit relatief lage aantal is de nog steeds vrij gebrekkige infrastructuur en ook alle verhalen over hoge criminaliteitscijfers dragen niet bij aan een positiever imago van Brazilië.

Veel steden in Brazilië worden gekenmerkt door (gerestaureerde) gebouwen en woningen die nog stammen uit de Portugese koloniale tijd, onder andere veel kloosters en kerken bij missieposten van de jezuïeten uit de 16e tot en met de 18e eeuw. Mooie voorbeelden zijn de Sete Povos das Missões in de staat Rio Grande do Sul, de wijk Pelourinho van Salavador de Bahia en in Olinda, waar het laat barokke benedictijnenklooster Mosteiro de São Bento tot werelderfgoed is uitgeroepen door de UNESCO. Een van de mooiste steden in het zuiden van Brazilië is Florianópolis met zijn blauw- en witgeschilderde huizen die ook sterk aan Portugal doen denken.

Brazilie Cataratas do Iguaçu

Foto:Maxi Villagra Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In het zuiden van Brazilië bevindt zich een van de imposantste natuurspektakels van geheel Zuid-Amerika, de watervallen van Cataratas del Iguaçu, die, met een diepte van 70 meter en een breedte van ca. 3 kilometer, met name in de regentijd een onvergetelijke indruk maken. Natuurliefhebbers kunnen ook terecht op de eilandengroep Fernando de Noronha, ca. 400 km ten noordoosten van het vasteland van Brazilië. De Pantanal, gelegen in Brazilië, Paraguay en Bolivia, is met een oppervlakte van meer dan 150.000 km2 het grootste draslandgebied ter wereld en herbergt ook het grootste aantal soorten waterplanten ter wereld en veel bedreigde diersoorten.

Brazilie Rio de Janeiro Christusbeeld

Foto:Sean Vivek Crasto in het publieke domein

Rio de Janeiro is wereldwijd bekend door het carnaval en door stranden als Copacabana en Ipanema. Met een kabelbaan naar de top van de rots Pão de Açúcar (Suikerbrood) en een must-see is ook de berg Corcovado (710 m) met het wereldberoemde Christusbeeld 'Christo Redentor', dat in het midden in de stad handmatig aangelegde Tijuca-regenwoud staat. Andere bezienswaardigheden zijn de botanische tuin Jardim Botànico do Rio de Janeiro, de kathedraal São Sebastião en de kerken Igreja da Candeláia en Santa Luzia, het klooster São Bento, de kloosterkerk Santo Antônio, het Maracana-stadion, de lagune Lagoa de Rodrigo de Freitas, het Museu Nacional de Belas Artes, het Museu Histórico Nacional, het Museu Nacional, het koninklijk paleis Palácio Guanabara, het Museu do lndio (indianen), het historisch belangrijke park Quinta da Boa Vista en de oudste dierentuin van Brazilië, Jardim Zoologico do Cidade do Rio de Janeiro.

Brazilie Sao Paulo in de nacht

Foto:Andre Deak Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

São Paulo is dan wel de grootste stad van Brazilië, maar zeker niet de meest toeristisch interessante stad. Toch valt er nog genoeg te bezichtigen en bewonderen in deze multi-miljoenenstad, onder andere de neogotische kathedraal Catedral da Se de São Paulo, de parken Dom Pedro II, Ibarapuera en Estado, het museum voor kerkelijke kunst Museu de Arte Sacra, het Museu de Arte de São Paulo (MASP, het grootste en belangrijkste kunstmuseum van heel Brazilië, met een collectie van de 14e eeuw tot nu), het slangen onderzoekscentrum Instituto Butantan, Ibirapuera Planetarium , het eerste planetarium op het zuidelijk halfrond, en de São Paulo Zoo.

De hoofdstad van Brazilië, Brasilia, werd in de jaren vijftig van de vorige eeuw bijna letterlijk uit het niets uit de grond gestampt. Brasilia is vooral interessant vanwege het stedenbouwkundig plan en de monumentale gebouwen van onder andere Lucio Costa, Oscar Niemeyer en Le Corbusier. Bezienswaardigheden zijn de kathedraal Santuario Dom Bosco, het presidentieel paleis Palácio da Alvorada, het Eixo Monumental met de Esplanada dos Ministérios en het National Congres, het Palácio do Planalto, waar de president van Brazilië zijn werkkantoor heeft, het Complexo Cultural da República, met de Biblioteca Nacional de Brasilia en het nationaal museum Museu Nacional da República. Het plein Praça dos Três Poderes grenst aan de gebouwen van de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht, respectievelijk het Congresso Nacional, het Palácio do Planalto en het Supremo Tribunal Federal.

Brazilie Porto Alegre

Foto:Ricardo André Frantz CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De 'groene', moderne carnavals- en handelsstad Porto Alegre (bijgenaamd Poa) is een van de grootste steden in Zuid-Brazilië met toeristische trekpleisters als het druk bezochte stadspark Parque Farroupilha met veel monumenten, een dierentuin en een botanische tuin; het openluchttheater Anfiteatro Por-do-Sol, windmolenpark Moinhos do Vento; de grote centrale markt Mercado Público Central; de historische elektriciteitscentrale Usina do Gasómetro; de musea Museu de Arte Contemporanênea do Rio Grande do Sul (grootste collectie kunst in de staat Rio Grande do Sul), Museu Histórico Júlio de Castilhos Museum (oudste museum van Rio Grande do Sul over lokale geschiedenis) , Museu Joaquim José Felizardo (met een grote collectie archeologische artefacten en foto's van het oude Porto Alegre), Memorial do Rio Grande do Sul (over de geschiedenis van de staat Rio Grande Do Sul); de kerk Nossa Senhora dos Navegantes en de kathedraal Cathedral Metropolitana.

Brazilie Recife

Foto:Delma Paz Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Recife, ook wel het Venetië van Brazilië genoemd door de vele bruggen over de rivieren Beberibe en Capibaribe, is de hoofdstad van de noordoostelijke staat Pernambuco. Recife heette in de zeventiende eeuw Mauritsstad, want in die periode werd het gezag door Hollanders uitgevoerd over een groot gedeelte van Brazilië. Overblijfselen uit die tijd zijn Fort Oranje op het eiland Itamaracá en de forten Do Brum en Frederik Hendrik in Recife, evenals de eerste synagoge van Noord- en Zuid-Amerika, Sinagoga Kahal Zur Israel (16e eeuw). Het Fort Do Brum bevat het Museu Militar Forte do Brum en het Hollandse fort Cinco Pontas bevat schilderijen en objecten uit de tijd van de Hollanders. Andere bekende musea zijn het Museu do Homem do Nordeste (cultuur en geschiedenis van de staat Pernambuco), het Museu da Cidade (regionale en lokale geschiedenis), Museau de Valores (geschiedenis van het Braziliaanse monetaire systeem), Museu de Ciencias Naturais (regionale flora en fauna). De meeste bezienswaardigheden in Recife zijn te vinden rond het Praça da Republica (o.a. Palacio do Campo das Princesas, Teatro de Santa Isabel en het klooster Sao Francisco) en de Patio de Sao Pedro (met de dierentuin van Recife, Parque Dois Irmaos, de prachtige Concatedral de Sao Pedro dos Clérigos en de in felle kleuren geschilderde koloniale gebouwen). Veel toeristen zullen echter aangetrokken door de stranden in de buurt van Recife, met Boa Viagem als een van de populairste stranden van het noordoosten van Brazilië. Het carnavalsfeest wordt in Recife op grote schaal en zeer intens gevierd. Het openingsfeest alleen al trekt meer dan 1 miljoen mensen, en overal in de stad worden optochten gehouden en maakt men muziek die typisch is voor Recife, onder andere frevo, ciranda en mangue beat. In de onmiddellijke nabijheid van Recife ligt het prachtige Olinda, niet voor niets in 1982 uitgeroepen tot werelderfgoed van de UNESCO.

Brazilie Salvador de Bahia

Foto:Laughlin Elkind Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Na Rio de Janeiro is het Afro-Braziliaanse Salvador de Bahia de voor toeristen populairste stad van Brazilië, met de prachtige historische binnenstad Pelourinho (werelderfgoed UNESCO) met 17e- en 18e-eeuwse architectuur, een wereldberoemd carnavalsfeest, waardoor de bijnaam 'Capital da Alegria' (Hoofdstad van de Vrijheid) niet vreemd zal klinken, en meer dan 50 km aan schitterende stranden. Uitgeroepen tot een van de beste stranden van Brazilië is Praia Porto da Barra. De barokke kathedraal São Francisco wordt algemeen beschouwd als het mooiste voorbeeld van Braziliaanse religieuze architectuur; ook de kerken Nossa Senhora da Conceição de Praia, Nossa Senhor do Bomfim zijn een bezoek meer dan waard. Het monumentale Saldanha-paleis is een icoon van koloniale architectuur.

Aan de noordoostkust, in de staat Ceara, ligt het paradijselijke strand van Jericoacoara, dat geldt als een van de tien mooiste stranden ter wereld.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

BRAZILIE LINKS

Advertenties
• Brazilië Tui Reizen
• Fox verre reizen van ANWB
• Brazilie Vliegtickets.nl
• Vakantie Brazilie
• Bezienswaardigheden Brazilië
• Djoser Rondreis Brazilie
• Rio de Janeiro Vliegtickets Tix.nl
• Hotels Brazilie
• Rondreizen Brazilie
• Autoverhuur Sunny Cars Brazilië
• Rondreis Brazilie

Nuttige links

Brazilië Jouwpagina (N)
Brazilië Reisstart (N+E)
Brazilië Verzamelgids (N+E)
Dieren in Brazilie (N)
Reisinformatie Brazilië (N)
Reizendoejezo - Brazilië (N)
Rondreis Brazilie (N)
Rondreis door Brazilië (N)
Startpagina Brazilie (N)
Telefoongids Brazilië
Vakantie Brazilië Jouw Pagina (N+E)

Bronnen

Bayer, M. / Brazilië

Gottmer/Becht

Bayer, M. / Brazilië : mensen, politiek, economie, cultuur

Koninklijk Instituut voor de Tropen/Novib

Bender, E. / Brazil

Chelsea House Publishers

Brazil

Apa Publications

Brazil

Lonely Planet

Brazilië

The Reader's Digest

Dekker, J. / Reishandboek Brazilië

Elmar

Heinrichs, A. / Brazil

Children's Press

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt April 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems